TTK 1458. Madde
(1) Sigorta, sigorta koruması sözleşmenin yapılmasından önceki bir tarihten itibaren sağlanacak şekilde yapılabilir. Ancak, rizikonun gerçekleştiği veya gerçekleşme ihtimalinin ortadan kalkmış olduğu, sözleşmenin yapılması sırasında, sigortacı ile sigorta ettiren ve sigortadan haberi olmak şartıyla, sigortalı tarafından biliniyorsa sözleşme geçersizdir. Rizikonun gerçekleştiği veya gerçekleşme ihtimalinin ortadan kalktığının sigorta ettiren veya sigortalı tarafından bilinip sigortacı tarafından bilinmediği durumlarda, sigortacı sözleşme ile bağlı olmamakla birlikte, ödenmesi gereken primin tamamına hak kazanır.
TTK 1458. Madde Gerekçesi
Geçmişe etkili sigorta 6762 sayılı Kanunun 1279 uncu maddesinde düzenlenmiştir. Ancak, bu düzenlemede tersten gelen bir yaklaşımla hangi hallerde geçmişe dönük sigorta yapılamayacağı belirtildiğinden, Tasarının bu maddesinde öncelikle sigortacının sorumluluğunun sözleşmenin yapıldığı tarihten önceki bir zamanda da başlayabileceği açıklanmıştır. Daha çok nakliyat sigortalarında rastlanılan bu durumun maddede belirtilen hallerde diğer sigortalar için de uygulanabilmesi mümkündür. Mevcut düzenlemeden farklı olarak maddede, “sigortadan faydalanan” ifadesi yerine sigorta terminolojisine uygun olarak “sigortalı” ifadesine yer verilmiştir. Ayrıca, sigortalının bilgisi ile sözleşmenin hükümsüz kılınması, sigortalının sözleşmenin varlığından haberdar olması şartına bağlanmıştır. Zira, sigortalı sözleşmenin tarafı olmadığından, gerçekleşen riziko ile ilgili bir sözleşmenin yapılmış olup olmadığını bilemeyebilir. Dolayısıyla, rizikonun gerçekleştiğinden haberdar olan sigortalı sözleşmeden haberdar değilse, sadece onun bilgisi nedeniyle sözleşmenin hükümsüz olmasından ve sigortacının primin tamamına hak kazanmasından bahsedilemeyecektir.
Açıklama
TTK Madde 1458, sigorta hukuku sisteminde önemli bir istisna düzenlemesi getirerek, sigortacının sorumluluk dönemi için esneklik tanımaktadır. Geçmişe etkili sigorta kavramı, özellikle ticari işlemlerde sıkça karşılaşılan bir durumdur. Bu madde, sözleşme imzalanmadan önce meydana gelen veya başlayan riskler için sigortacının koruma sağlamasına izin vermektedir. TTK Madde 1458’in amacı, tarafların sigorta sözleşmesini geriye dönük olarak yapabilme olanağını sunmaktır; ancak bu esneklik, ahlaki tehlike riskine karşı önemli sınırlamalarla korunmaktadır. Eski kanun sisteminde yer alan bu kurala kıyasla, madde sigorta terminolojisini güçlendirmiş ve “sigortalı” ifadesini ön plana çıkarmıştır.
Uygulamada, geçmişe etkili sigorta nakliyat, gemi ve yük sigortalarında yaygınlık kazanmıştır. Sözleşme geçersiz kılınmadan önce, rizikonun gerçekleşip gerçekleşmediği veya ihtimalinin ortadan kalkmış olup olmadığı kontrol edilmelidir. Eğer sigortacı bu durumdan habersiz ise, sözleşmenin kurulabilmesi için tarafların bu gerçekleri bilmesi gerekir. Sigortacının bilgisizliği halinde, sigorta ettiren veya sigortalı tarafından gizli tutulan risk, sigortacıyı sözleşmeye bağlamamasına rağmen, sigorta ettiren ödenmesi gereken primin tamamını ödeme yükümlülüğüne hakim kalır. Örneğin, gemi sigorta sözleşmesi imzalanırken gemi zaten batmışsa, ancak taraflar bunu bildikleri halde sigortacı bilgisiz ise, geçmişe etkili sigorta düzenlemesi uygulanır.
Hukuki sonuçlar bakımından, sözleşmenin geçersizliği sadece belli koşullarda geçerli olup, bu durumlar kesin olarak tanımlanmıştır. Yargıtay içtihadına göre, sigortacının zarar görmesini önlemek adına, hile veya kötü niyet unsuru bulunması durumunda sözleşme iptal edilebilmektedir. Sigorta ettirenin ödediği primler geri istenmesi gibi sonuçlar doğabilir. Tarafların bilgi ve niyeti, sözleşmenin geçerliliğini belirleyen temel faktörler olarak değerlendirilmektedir. Böylece TTK Madde 1458, adalet ile güvenilirliği dengelemeye çalışmaktadır.