V – Zarar gören mal ve zararın gerçekleştiği yerde değişiklik yapmama
TTK 1471. Madde
(1) Sigorta ettiren, hasarın saptanmasından önce, hasar konusu yerde ve malda, hasar sebebinin veya zarar miktarının belirlenmesini güçleştirecek veya engelleyecek bir değişiklik yapamaz; meğerki, bu değişiklik sigortacının onayı veya zararı azaltma amacı ile yapılmış olsun.
(2) Bu yükümlülüğün kusurlu ihlalinde, ihlal ile zarar arasında illiyet bulunması şartıyla, kusurun ağırlığına göre tazminattan indirime gidilir.
TTK 1471. Madde Gerekçesi
Sigortacının sorumluluğu rizikonun gerçekleştiği ana göre belirleneceğinden ve sigortacı ancak sözleşmede kararlaştırılan hallerden kaynaklanan sigorta ettirenin uğradığı gerçek zararları ödeyeceğinden, Tasarının bu maddesi ile sigorta ettirene, hasarın tespitinden önce hasar konusu yer ve eşyada, hasarın sebebini, tazminat miktarının tespitini güçleştirecek veya engelleyecek değişiklik yapmama zorunluluğu getirilmiştir. Ancak, yapılacak değişikliğe sigortacının izin vermiş olması veya değişlik yapılmadığı taktirde zararın daha da artacak olması halleri bu yükümlülük dışında bırakılmıştır. Sigortacının bilgisi dahilinde yapılanların söz konusu madde kapsamı olduğu açıktır.zararın artmasını engellemek amacıyla yapılan değişiklik de aslında sigorta ettirene Tasarının 1448 inci maddesi ile getirilmiş de bir yükümlülük olduğundan bu halde istisna kapsamında yer almıştır. Maddenin ikinci fıkrasında da söz konusu yükümlülüğün ihlalinin sonuçları hüküm altına alınmıştır. Nitekim, Tasarının bu maddesine benzer düzenlemeye Alman Sigorta Sözleşmesi Kanununda ve sigorta genel şartlarında da rastlamak mümkündür.
Açıklama
TTK Madde 1471, sigorta sözleşmesinin ifa aşamasında sigorta ettirene yüklenen bir koruma yükümlülüğünü düzenlemektedir. Madde, hasarın saptanmasından önce hasar konusu mal ve yerde, hasar sebebinin veya zararın miktarının belirlenmesini güçleştirecek değişiklik yapılmasını yasaklamaktadır. Bu düzenleme, Türk Borçlar Kanunu’ndaki iyi niyet ilkesi ve sigorta sözleşmelerinin temel işlevine dayanmaktadır. TTK Madde 1471’in amacı, sigortacının hasar tespitini kolaylaştırmak ve sigorta ilişkisinde bilgi asimetrisi nedeniyle ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkları önlemektir. Sigorta ettiren, hasarın meydana geldiği durumu korumak suretiyle, sigortacının hak ettiği soruşturma ve inceleme imkânını elinden almamakla yükümlüdür.
Uygulamada, bu yükümlülük sigorta ettirene çok sayıda müdahalede bulunmama sorumluluğu getirir. Yangın sonucu hasar gören bina veya eşyalar onarılmadan, harita değiştirilmeden, kayıplar gözlemlenebilecek halde tutulmalıdır. Ancak madde metni, değişikliğin sigortacının açık onayı veya zararı azaltma amacıyla yapılması hallerini istisna kılmıştır. Acil güvenlik müdahaleleri, hasarı daha da artacak durumların önlenmesi maksadıyla alınan tedbirler bu kapsamda değerlendirilmektedir.
TTK Madde 1471’in ihlali halinde, yükümlülüğün kusurlu ihlalinde ve ihlal ile zarar arasında illiyet bağının varlığında, sigortacı tazminattan kusurun ağırlığına göre indirime gidebilir. Yargıtay içtihadında, bu indirimin orantılı bir şekilde uygulanması gerektiği vurgulanmaktadır. Örneğin, tamamen onarılmış bir binada hasar tespiti imkânsız hale gelmişse, talep edilen tazminatın tamamen reddedilmesine kadar gidilebilir.