TTK 443. Madde
(1) Yönetim kurulu, raporu ve buna ilişkin değerlendirmeleri, ilk genel kurula sunar.
(2) Her pay sahibi, genel kurul toplantısını izleyen bir yıllık süre içinde şirketten raporun ve yönetim kurulunun görüşünün bir suretinin verilmesini isteyebilir.
TTK 443. Madde Gerekçesi
Genel kurul özel denetim yapılmasına ilişkin öneriyi kabul etmemiş olsa bile, yönetim kurulu raporu ve mahkeme aşamasında verilmiş bulunan değerlendirmeleri ilk genel kurula sunar. Bunun için genel kurulun olağanüstü toplantıya çağrılmasına gerek yoktur; ancak azlık olağanüstü toplantı çağrısında bulunabilir. Azlığın bu hakkı 411 inci maddeden kaynaklanır. Rapor, yönetim kurulunun veya azlık talep etmedikçe bir genel kurulun kararına konu olmaz. Çünkü rapor, bir yönlendirme, başvuru ve bilgi alma kaynağıdır, bir mütalâadır. Bağlayıcı değildir. Bir sorumluluk davası açıldığında da bu niteliğini korur. Müzakerenin yapıldığı toplantıda özel denetçinin genel kurulda bulunması gereği 407 nci maddenin ikinci fıkrasının geniş yorumundan çıkar.
Açıklama
TTK Madde 443, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun azlık pay sahiplerinin koruma mekanizmaları kapsamında özel denetçi atanmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektedir. Azınlık haklarının güvence altına alınması amacıyla getirilen bu müessese, anonim şirketlerde yönetim denetimi açısından kritik bir işlev üstlenmektedir. Söz konusu hüküm, özel denetim sürecinin şirketin olağan denetiminden farklı ve bağımsız bir yapıda yürütülmesini emretmektedir. Türk Borçlar Kanunu’nun hesap verme yükümlülüğüne ilişkin genel çerçevesi ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun bilirkişiye dair hükümleri de özel denetçi prosedürüyle bağlantılıdır.
Uygulamada TTK Madde 443, azlık pay sahiplerinin haklarını koruma amacıyla genel kurula başvurup özel denetçi atanmasını talep etme sürecini somutlaştırmaktadır. Genel kurulun bu talebi reddetmesi hâlinde azlığın mahkemeye başvurma hakkı doğmaktadır. Özel denetçinin atanması, görev sınırları, şirketten bilgi ve belge talep etme yetkisi ile raporun ne şekilde kamuoyuyla paylaşılacağı bu madde kapsamında belirlenmektedir. Uygulamada özel denetçinin gizlilik yükümlülüğü ile şeffaflık arasındaki denge, özellikle birleşme, bölünme ve devralma işlemlerinde kritik önem taşımaktadır. Özel denetçi sürecinin işletilmesinde azlık pay sahiplerinin sahip oldukları pay oranının tespiti, genel kurula sunulan talebin somut ve belgelenmiş bir dayanağa oturtulması ile talep reddinin gerekçelerinin tutanağa yansıtılması uygulamada özellikle dikkat edilmesi gereken adımlardır. Belirtmek gerekir ki özel denetçi kurumunun amacı, şirket içi hesap verebilirliği pekiştirmek ve pay sahipleri arasındaki bilgi asimetrisini azaltmaktır.
TTK Madde 443 kapsamındaki özel denetçi atanması talebinin usule aykırı biçimde reddedilmesi ya da özel denetçinin görevini gereği gibi yerine getirmemesi, hem şirkete hem de azlık pay sahiplerine karşı tazminat sorumluluğu doğurabilmektedir. Mahkemeler, özel denetçi tayininde azlık pay sahipliği eşiğinin sağlanıp sağlanmadığını ve talebin haklı nedene dayandığı konusunu titizlikle araştırmaktadır. Yargıtay, özel denetçinin şirket sırlarına erişim sınırları konusunda, bilginin denetim amacıyla sınırlı kullanımını güvence altına alan yorumlar geliştirmektedir. Öte yandan, özel denetçi atanması kararına karşı şirketin itiraz yolları ile kararın kesinleşme süreci de uygulamada tartışılmaya devam etmektedir. Uygulamacılar açısından özel denetçi talebini destekleyecek belgelerin toplanması ve talebin genel kurul gündemine alınmasını sağlamak için gerekli yasal sürelerin kaçırılmaması büyük önem taşımaktadır.