TTK 444. Madde
(1) Mahkeme, özel denetçi atanmasını kabul etmişse, şirketçe ödenmesi gereken avansı ve giderleri belirtir. Özel hâl ve şartların haklı göstermesi hâlinde giderler kısmen veya tamamen istem sahiplerine yükletilebilir.
(2) Genel kurul özel denetçinin atanmasına karar vermişse giderler şirkete ait olur.
TTK 444. Madde Gerekçesi
Bu madde, özel denetçi isteminde önemli bir sorunu çözmekte ve yargılama giderlerinin avans olarak şirket tarafından ödenmesine ilişkin bir hükme yer vermiş bulunmaktadır. Ancak, özel şartlar haklı gösteriyorsa bu giderler kısmen veya tamamen istem sahiplerine de yükletilebilecektir.
Açıklama
TTK Madde 444, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun azlık pay sahiplerinin koruma mekanizmaları kapsamında özel denetçi atanmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektedir. Azınlık haklarının güvence altına alınması amacıyla getirilen bu müessese, anonim şirketlerde yönetim denetimi açısından kritik bir işlev üstlenmektedir. Söz konusu hüküm, özel denetim sürecinin şirketin olağan denetiminden farklı ve bağımsız bir yapıda yürütülmesini emretmektedir. Türk Borçlar Kanunu’nun hesap verme yükümlülüğüne ilişkin genel çerçevesi ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun bilirkişiye dair hükümleri de özel denetçi prosedürüyle bağlantılıdır.
Uygulamada TTK Madde 444, azlık pay sahiplerinin haklarını koruma amacıyla genel kurula başvurup özel denetçi atanmasını talep etme sürecini somutlaştırmaktadır. Genel kurulun bu talebi reddetmesi hâlinde azlığın mahkemeye başvurma hakkı doğmaktadır. Özel denetçinin atanması, görev sınırları, şirketten bilgi ve belge talep etme yetkisi ile raporun ne şekilde kamuoyuyla paylaşılacağı bu madde kapsamında belirlenmektedir. Uygulamada özel denetçinin gizlilik yükümlülüğü ile şeffaflık arasındaki denge, özellikle birleşme, bölünme ve devralma işlemlerinde kritik önem taşımaktadır. Özel denetçi sürecinin işletilmesinde azlık pay sahiplerinin sahip oldukları pay oranının tespiti, genel kurula sunulan talebin somut ve belgelenmiş bir dayanağa oturtulması ile talep reddinin gerekçelerinin tutanağa yansıtılması uygulamada özellikle dikkat edilmesi gereken adımlardır. Belirtmek gerekir ki özel denetçi kurumunun amacı, şirket içi hesap verebilirliği pekiştirmek ve pay sahipleri arasındaki bilgi asimetrisini azaltmaktır.
TTK Madde 444 kapsamındaki özel denetçi atanması talebinin usule aykırı biçimde reddedilmesi ya da özel denetçinin görevini gereği gibi yerine getirmemesi, hem şirkete hem de azlık pay sahiplerine karşı tazminat sorumluluğu doğurabilmektedir. Mahkemeler, özel denetçi tayininde azlık pay sahipliği eşiğinin sağlanıp sağlanmadığını ve talebin haklı nedene dayandığı konusunu titizlikle araştırmaktadır. Yargıtay, özel denetçinin şirket sırlarına erişim sınırları konusunda, bilginin denetim amacıyla sınırlı kullanımını güvence altına alan yorumlar geliştirmektedir. Öte yandan, özel denetçi atanması kararına karşı şirketin itiraz yolları ile kararın kesinleşme süreci de uygulamada tartışılmaya devam etmektedir. Uygulamacılar açısından özel denetçi talebini destekleyecek belgelerin toplanması ve talebin genel kurul gündemine alınmasını sağlamak için gerekli yasal sürelerin kaçırılmaması büyük önem taşımaktadır.