TTK 452. Madde
(1) Genel kurul, aksine esas sözleşmede hüküm bulunmadığı takdirde, kanunda öngörülen şartlara uyarak, esas sözleşmenin bütün hükümlerini değiştirebilir; müktesep ve vazgeçilmez haklar saklıdır.
TTK 452. Madde Gerekçesi
Hüküm, 6762 sayılı Kanunun 385 inci maddesinin birinci fıkrasını bazı değişikliklerle tekrar etmektedir. Müktesep haklar kavram olarak korunmuştur. Bu suretle müktesep haklar Tasarı tarafından tanınmıştır. Tasarı, 6762 sayılı Kanunun “münferit paysahiplerinin bu sıfatla haiz oldukları müktesep haklarda rızaları olmaksızın değişiklik yapılamaz” hükmüne yer vermemiş, ayrıca, müktesep hakları yetersiz bir şekilde tanımlayan ve müktesep hakları sayan ikinci fıkra yanlış anlamalara yol açtığı için çıkarılmıştır. 6762 sayılı Kanundaki liste müktesep hakların tümünü içermediği gibi, müktesep hakların farklı türde hatta derecede olabileceklerine de işaret etmektedir. Tanım ise, müktesep hakların tümünü kapsamıyordu. Ayrıca 6762 sayılı Kanun çeşitli maddeleri ile de çelişki içindedir. Bazı müktesep haklar mutlak nitelik taşırken bazıları niteliklerinden şüphe edilebilecek ölçüde sınırlandırılabiliyordu. Kavramın (İsv. BK’nın aksine) muhafaza edilmesinin sebebi kanunun bu tür haklara çeşitli hükümlerinde yer vermesi ve esas sözleşme ile de bu nitelikte hak oluşturabilmesidir. Nitekim kavramın kanundan tamamen çıkarıldığı İsviçre’de hukukî durum değişmemiştir. Hükümde müktesep hakların bir yönden bir türünü oluşturan başka bir yönden de mezkûr haklardan tamamen farklı özellikleri olan vazgeçilmez haklara da kavram olarak yer verilmiştir.
Açıklama
TTK Madde 452, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun anonim şirkete ilişkin düzenlemeleri kapsamında i̇lke hususunu ele almaktadır. Anonim şirketin temel belgesi niteliğindeki esas sözleşmenin değiştirilmesi, hem şirketin özgünlüğünü koruması hem de değişen ekonomik koşullara uyum sağlaması açısından kritik bir süreçtir. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı’nın onayı, ticaret sicili tescili ve imtiyazlı pay sahipleri özel kuruluna ilişkin hükümler de bu düzenlemenin ayrılmaz parçalarıdır.
Uygulamada TTK Madde 452, anonim şirket esas sözleşmesinin değiştirilmesi sürecinde gerekli nisapların sağlanması, Bakanlık izninin alınması ve ticaret siciline tescil yükümlülükleri açısından temel başvuru kaynağı oluşturmaktadır. Özellikle imtiyazlı pay sahiplerinin haklarını etkileyen esas sözleşme değişikliklerinde bu pay sahipleri için ayrı bir onay mekanizması işletilmektedir. Uygulamada şirketin faaliyet konusunun değiştirilmesi, sermayenin artırılması ya da azaltılması ile yönetim yapısının yeniden şekillendirilmesi gibi köklü değişikliklerde bu madde hükmünün usul açısından eksiksiz uygulanması zorunludur. Esas sözleşme değişikliğinin hazırlık aşamasında hukuki danışmanlık alınması, değişikliğin mevcut ortaklık yapısı, imtiyazlı paylar ve iç yönerge üzerindeki etkilerinin önceden değerlendirilmesi önerilmektedir. Bakanlık izninin kapsamı bakımından ticaret hukuku mevzuatı ve ilgili yönetmelikler belirleyici ölçütleri ortaya koymaktadır.
TTK Madde 452’ye aykırı biçimde gerçekleştirilen esas sözleşme değişikliği tescil talebinin ticaret sicili müdürlüğünce reddedilmesi, bunun yanı sıra usulsüz değişiklik kararına karşı iptal davası yoluna gidilmesi mümkündür. Bakanlık izninin alınmadan ya da imtiyazlı pay sahipleri özel kurulunun onayı sağlanmadan gerçekleştirilen değişiklikler butlan ile sakattır. Yargıtay bu alandaki kararlarında nisap şartlarına ve özel kurulun toplanma usulüne ilişkin olarak katı bir standart benimsemektedir. Esas sözleşme değişikliklerinde yönetim kurulunun hazırlık sorumluluğu ve olası hata veya eksiklikler nedeniyle doğabilecek tazminat yükümlülüğü de göz ardı edilmemelidir. Tescil öncesi noter onayı ile ticaret sicili denetiminin usulsüzlükleri erken aşamada tespit etmeye yaradığı da dikkat çekilmesi gereken önemli bir husustur.