TTK 728. Madde

(1) Poliçenin kısmen kabulünden sonra başvurma hakkının kullanılması hâlinde, poliçe bedelinin kabul edilmeyen kısmını ödeyen kişi, ödemenin poliçe üzerine yazılmasını ve kendisine bu hususta bir makbuz verilmesini isteyebilir. Bundan başka, onun sonradan diğerlerine karşı başvurma haklarını kullanabilmesi için, hamil ona poliçenin ve protestonun onaylı birer suretini vermek zorundadır.

Açıklama

TTK Madde 728, poliçenin muhatap tarafından kısmen kabul edilmesi hâlinde, kabul edilmeyen kısmı ödeyen kişinin haklarını güvenceye alır. Kısmi kabul, poliçe hukukunda muhataba tanınan istisnai bir imkândır ve kabul edilmeyen bölüm için hamilin başvurma hakkı doğar. Bu durumda kabul edilmeyen kısmı ödeyen müracaat borçlusu, ödemesini belgeleyebilmeli ve zincirde kendinden önceki borçlulara karşı haklarını koruyabilmelidir. Madde, kabule ilişkin genel hükümler ile müracaat hakkına ilişkin m.725 ve m.726 ile birlikte değerlendirilmelidir; çünkü kısmi ödeme yapan kişinin rücu hakkı da aynı sistematiğe tabidir.

Hükmün getirdiği somut yükümlülükler iki yönlüdür. Bir yandan, kabul edilmeyen kısmı ödeyen kişi, yaptığı ödemenin poliçe üzerine yazılmasını ve kendisine bu hususta bir makbuz verilmesini isteyebilir; bu kayıt ve makbuz, ödemenin ispatı ve sonraki rücu taleplerinin dayanağıdır. Diğer yandan, bu kişinin sonradan diğer borçlulara başvurabilmesini sağlamak üzere hamile bir yükümlülük yüklenir: hamil, poliçenin ve protestonun onaylı birer suretini ödeyen kişiye vermek zorundadır. Çünkü asıl poliçe hamilde kalmaya devam eder; ödeyen kişi ise rücu davasında elinde senedin aslı olmadan ispat güçlüğü yaşamamalıdır. Onaylı suretler bu boşluğu kapatır.

Bu düzenlemenin ihlali, ödeme yapan kişinin rücu hakkını fiilen kullanamaz hâle gelmesine yol açabileceğinden, hamilin suret verme borcu ciddi bir koruyucu işlev görür. Kambiyo senetlerine özgü uyuşmazlıklarda Yargıtay, senet aslı veya usulüne uygun suret ile protesto belgesinin ibrazını rücu hakkının kullanılmasında belirleyici saymaktadır. Pratikte örneğin 80.000 TL’lik poliçenin 30.000 TL’si kabul edilmemişse, bu kısmı ödeyen ciranta hem poliçe üzerine ödeme şerhi düşülmesini ve makbuz verilmesini hem de poliçe ile protestonun onaylı suretini talep ederek önceki borçlulara güvenle başvurabilir. Kabul edilen 50.000 TL’lik kısım ise vadesinde muhataptan tahsil edileceğinden, hamilin alacağı iki ayrı kaynaktan karşılanmış olur. Bu sayede kısmi kabul, hamili tümüyle başvurma yoluna itmeden alacağın bir bölümünün asıl borçludan tahsiline imkân tanır. TTK Madde 728, kısmi kabul gibi karmaşık bir durumda dahi rücu zincirinin işlerliğini ve ödeme yapanın ispat gücünü korur.