TTK 733. Madde
(1) Düzenleyen hakkında iflasın açılmasıyla beraber, poliçe karşılığının veya düzenleyenin muhatap hesabına alacak olarak geçirdiği diğer paraların geri verilmesi hususunda düzenleyenin muhataba karşı poliçe ilişkisinden başka bir hukuki ilişkiden kaynaklanan istem hakkı poliçe hamiline geçmiş olur.
(2) Düzenleyen, karşılık ilişkisinden dolayı haiz olduğu haklarını devrettiğini poliçede beyan ettiği takdirde, bu haklar, poliçe hamili kim ise ona ait olur.
(3) Muhatap, iflasın açıldığı ilan edildikten veya kendisine devir durumu ihbar edildikten sonra yalnız poliçenin iadesi karşılığında usulü dairesinde hakkını ispat eden hamile karşı ödemede bulunabilir.
TTK 733. Madde Gerekçesi
Poliçe karşılığının devri de 6762 sayılı Kanunun 645 inci maddesine nazaran daha anlaşılabilir bir şekilde kaleme alınmış, bu arada maddenin dili yenileştirilmiştir.
Açıklama
TTK Madde 733, poliçe karşılığının hamile geçişini, özellikle düzenleyenin iflası durumunda düzenleyerek hamilin korunmasını amaçlar. Poliçe ilişkisinde düzenleyen genellikle muhatap nezdinde bir karşılık (provizyon) bulundurur; bu karşılık, muhatabın ödeme yapmasının ekonomik temelini oluşturur. Madde, bu karşılığa ilişkin talep hakkının belirli koşullarda kambiyo ilişkisinden bağımsız olarak hamile geçmesini sağlayarak, düzenleyenin malvarlığı tehlikeye girdiğinde hamilin karşılıksız kalmasını önler. Hüküm, sebepsiz zenginleşmeyi düzenleyen m.732 ile birlikte hamile tanınan tamamlayıcı korumalar arasında yer alır.
Maddenin işleyişi üç ana eksende kurulur. İlk olarak, düzenleyen hakkında iflas açıldığında, poliçe karşılığının veya düzenleyenin muhatap hesabına alacak geçirdiği diğer paraların geri verilmesine yönelik, poliçe dışındaki hukuki ilişkiden doğan istem hakkı kendiliğinden hamile geçer. İkinci olarak, düzenleyen karşılık ilişkisinden doğan haklarını devrettiğini poliçede beyan etmişse, bu haklar poliçe kimin elindeyse ona ait olur; böylece devir, poliçenin dolaşımına bağlanır. Üçüncü olarak muhatap, iflasın ilanından veya devrin kendisine ihbarından sonra yalnızca poliçenin iadesi karşılığında ve hakkını usulünce ispat eden hamile ödeme yapabilir. Bu koşul, muhatabın mükerrer ödeme riskinden korunmasını sağlar.
Bu düzenleme, düzenleyenin iflas masasına dahil olabilecek bir alacağı doğrudan hamile yönlendirerek hamilin diğer alacaklılarla yarışmasını kısmen aşmasına imkân tanır. Uygulamada karşılığın devrine ilişkin uyuşmazlıklarda, devrin poliçede açıkça beyan edilip edilmediği ve muhataba usulüne uygun ihbar yapılıp yapılmadığı belirleyici olur. Örneğin iflas eden düzenleyenin muhatap bankada bulunan poliçe karşılığı, hamile geçtiğinden, hamil bu tutarı poliçeyi ibraz ederek doğrudan bankadan talep edebilir; banka ise ancak senedi geri alarak ve hamilin sıfatını doğrulayarak ödeme yapar. Bu mekanizma, düzenleyenin iflası hâlinde hamilin karşılık üzerindeki menfaatini iflas masasının genel havuzundan ayırarak öncelikli biçimde korumayı amaçlar. Karşılığın gerçekten muhatap nezdinde bulunup bulunmadığı ve devrin koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediği ise her somut olayda ayrıca araştırılır. TTK Madde 733, böylece poliçenin ekonomik temelini oluşturan karşılığı hamil lehine güvenceye bağlar ve iflas riskini kambiyo ilişkisinin dışına taşıyan tamamlayıcı bir koruma sunar.