TTK 744. Madde

(1) Poliçe, nüshalarından biri üzerine yapılacak ödemenin diğer nüshaları hükümsüz kılacağı kaydını taşımasa bile, nüshalardan biri üzerine yapılan ödeme bütün nüshalardan doğan hakları düşürür. Ancak, kabul kaydını içerip de kendisine geri verilmemiş olan her nüshadan dolayı muhatabın sorumluluğu devam eder.

(2) Birden fazla nüshayı farklı kişilere veren ciranta ile ondan sonra gelen borçlular, kendi imzalarını içerip de geri verilmemiş olan bütün nüshalardan dolayı sorumludurlar.

Açıklama

TTK Madde 744, aynı poliçenin birden fazla nüsha hâlinde düzenlenmesi durumunda nüshalar arasındaki ilişkiyi ve özellikle ödemenin doğurduğu sonuçları düzenler. Poliçe, ticari ihtiyaçlar nedeniyle birden çok nüsha olarak çıkarılabilir; bu durumda her nüsha aynı hakkı temsil etse de fiziken ayrı belgelerdir. Madde, bir nüsha üzerine yapılan ödemenin diğerleri üzerindeki etkisini ve nüshaların farklı kişilere verilmesinden doğan riskleri açıklığa kavuşturarak, hem ödeyenin mükerrer ödemeden korunmasını hem de iyiniyetli hamillerin güvenliğini dengeler. Hüküm, nüshaların düzenlenmesine ve kabul şerhine ilişkin m.743 ile m.745 ile birlikte değerlendirilmelidir.

Kuralın özü şudur: poliçe, bir nüsha üzerine yapılacak ödemenin diğer nüshaları hükümsüz kılacağı kaydını taşımasa bile, nüshalardan biri üzerine yapılan ödeme bütün nüshalardan doğan hakları düşürür. Böylece muhatap, kural olarak tek ödemeyle borcundan kurtulur. Ancak bu kuralın önemli bir istisnası vardır: kabul kaydını içerip de muhataba geri verilmemiş olan her nüshadan dolayı muhatabın sorumluluğu devam eder. Çünkü kabul şerhli ve elden çıkmış bir nüsha, iyiniyetli üçüncü kişilerin eline geçebilir. Ayrıca birden fazla nüshayı farklı kişilere veren ciranta ile ondan sonra gelen borçlular, kendi imzalarını içerip de geri verilmemiş bütün nüshalardan dolayı sorumlu kalır.

Bu düzenleme, nüsha çokluğunun yarattığı mükerrer talep riskini, ödeme yapan tarafı tek borçtan kurtararak çözerken, dolaşıma çıkmış kabul şerhli nüshaları elinde tutan iyiniyetli hamilleri de korumasız bırakmaz. Uygulamada, ödeme yapan muhatabın hangi nüshaları geri aldığını ispat edebilmesi belirleyicidir; geri alınmamış kabul şerhli nüsha varsa muhatap ikinci kez sorumlu tutulabilir. Örneğin iki nüsha çıkarılmış bir poliçede, kabul şerhli birinci nüsha üçüncü bir kişiye ciro edilmişse ve muhatap ikinci nüshaya ödeme yapıp birinciyi geri almamışsa, kabul şerhli nüshanın iyiniyetli hamiline karşı sorumluluğu sürer. Bu nedenle dikkatli bir muhatap, ödeme yaparken kabul şerhini taşıyan nüshayı geri almaya özen gösterir. TTK Madde 744, böylece nüsha sistemindeki güveni hem ödeyen hem hamil lehine titizlikle korur.