TTK 864. Madde
(1) Gönderen, kusuru olmasa da;
a) Yetersiz ambalajlamadan ve işaretlemeden,
b) Taşıma senedine yazılan bilgilerdeki gerçeğe aykırılıklar ile yanlışlık ve eksikliklerden,
c) Tehlikeli malın bu niteliği hakkında bildirimde bulunmamaktan,
d) 860 ıncı maddenin birinci fıkrasında belirtilen belge ve bilgilerdeki eksikliklerden, gerçeğe aykırılıklardan, belge ve bilgilerin yokluğundan, kaynaklanan, taşıyıcının zararları ile giderlerini tazminle yükümlüdür.
(2) Ancak, gönderenin bu durumlarda sorumlu olduğu tazminat miktarı, gönderinin net olmayan ağırlığının her kilosu için 8,33 Özel Çekme Hakkı ile sınırlıdır. Bu hâlde de 882 nci maddenin dördüncü fıkrası ile 885 ilâ 887 nci maddeler kıyas yoluyla uygulanır.
(3) Zararın veya giderlerin doğmasında taşıyıcının davranışlarının da etkisi olmuşsa, tazmin yükümlülüğü ile ödenecek tazminatın kapsamının belirlenmesinde, bu davranışların ne ölçüde etkili oldukları da dikkate alınır.
(4) Gönderen tüketici ise, taşıyıcıya karşı ancak kusuru hâlinde ve birinci ile ikinci fıkra hükümlerine göre, zarar ve giderleri tazminle yükümlü tutulur.
(5) Tüketici, sözleşmeyi ticari veya meslekî faaliyeti ile ilgili olmayan bir amaçla yapan bir gerçek ya da tüzel kişidir.
TTK 864. Madde Gerekçesi
Gönderenin kusursuz sorumluluğunu gösteren özel haller 864. maddede gösteriliştir. Birinci fıkra: Birinci fıkrada öngörülen ve sınırlı sayıdaki kusursuz sorumluluk halleri 857, 860, 861 ve 862 nci maddeler dolayısıyla açıklanmıştır. İkinci fıkra: Gönderenin bu maddede belirtilen özel hallerden doğan kusursuz sorumluluğu belli bir tutar ile sınırlıdır. Bu tutar gönderinin brüt ağırlığının her kilosu için 8.33 özel çekme hakkıdır. 882 nci maddenin dördüncü fıkrası, 885, 886 ve 887 nci maddelerin gerekçelerine bakılmalıdır. Üçüncü fıkra: Bu hüküm ortak (müterafık) etkiyi veya başka bir deyişle ortak sebebiyet vermeyi düzenlemektedir; aynı doğrultuda hükümler Tasarının 875 inci maddesinin ikinci fıkrasında ve 928 inci maddesinin üçüncü fıkrasında yer almaktadır. Ortak etki (veya sebebiyet verme) kesinlikle ortak kusuru ifade etmez. Ortak etki kanunda zararların ve giderlerin doğmasında taşıyıcının davranışlarının etkisi olarak tanımlanmıştır. Bu ifade tarzının tercih edilmesinin sebebi “ortak kusur” veya benzeri bir yoruma engel olmaktır. Hükmün bir diğer özelliği de ortak etkinin zarar doğurmayıp giderlere sebep olması halinde de ikinci fıkranın uygulanabilmesidir. Ortak etkinin (veya sebep olma) tazminatın kapsamının belirlenmesinde nasıl dikkate alınacağı ve bunun düzeyi tamamen yargıcın takdirindedir. Dördüncü fıkra: Gönderen bir tüketici ise 864 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ilâ (d) bentleri hükümleri, ancak gönderenin kusurlu olması halinde uygulanır. Beşinci fıkra: Taşıma hukuku anlamında tüketici, taşıtmayı işletmesi veya meslekî faaliyeti sebebiyle değil kişisel gereksinimi dolayısıyla yaptıran kişi olarak tanımlanır.
TTK 864. Madde Açıklaması
TTK Madde 864, taşıma hukuku alanında özel durumlarda gönderenin kusursuz sorumluluğu konusunu düzenlemektedir. TTK ve 6098 sayılı TBK çerçevesinde düzenlenen bu hüküm, özel durumlarda gönderenin kusursuz sorumluluğu ilkesini çek uygulamasına özgü koşullar açısından somutlaştırmaktadır. Madde, 6762 sayılı eski TTK ile büyük ölçüde örtüşmekle birlikte 6102 sayılı TTK sistematizasyonu çerçevesinde güncellenmiştir. Çek, ticari hayatta en yaygın kullanılan ödeme araçlarından biri olması nedeniyle bu madde kapsamındaki hükümler özellikle bankacılık ve perakende sektörlerinde pratik açıdan büyük önem taşımaktadır. Hükmün uygulama alanı, hamil, keşideci ve muhatap banka arasındaki üçlü ilişkiyi doğrudan etkilemektedir. Bu hüküm, uluslararası taşıma pratiklerinde de referans alınan bir norm niteliği taşımakta; lojistik operasyonlarının hukuki çerçevesini pekiştirmektedir.
Uygulamada TTK Madde 864 kapsamında öne çıkan başlıca sorun, sorumluluk sınırlarının doğru tespit edilmemesi ve tazminat hesaplamalarındaki hatalardır. Taşıyıcının sorumluluğunu etkileyen faktörler arasında gönderenin eksik ya da hatalı beyanı, eşyanın niteliği ve ambalaj koşulları özellikle öne çıkmaktadır. Örneğin tehlikeli veya kırılgan eşya taşımalarında gerekli uyarıların yapılmaması, taşıyıcının sorumsuzluk klozuna dayanmasına olanak tanımaktadır. Uluslararası taşımalarda CMR Konvansiyonu hükümleriyle yapılan kıyaslamalar da mahkeme kararlarını doğrudan etkilemektedir.
TTK Madde 864 hükmüne aykırı davranışların hukuki sonuçları, taşıyıcının sorumsuzluk iddiasının kabul görmesi ya da gönderenin tazminat taleplerinin tamamen reddedilmesi biçiminde ortaya çıkabilmektedir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, bu madde kapsamındaki davalarda belge düzenine, ihbar yükümlülüğüne ve zamanaşımı sürelerine titizlikle uyulmasını aramaktadır. Mahkeme kararlarında ağırlık kazanan bir diğer husus da eşyanın teslim alındığı andaki durumunun ispat külfetinin hangi tarafta olduğudur. Ticari taşımacılık sektöründe uluslararası CMR Konvansiyonu hükümleriyle birlikte uygulanan bu madde, özellikle ihracat lojistiğinde hukuki güvencenin sağlanmasında belirleyici rol oynamaktadır. Bu nedenle nakliyat ve lojistik firmalarının TTK’nın taşıma hukuku hükümlerine hâkim olması zorunlu bir gereklilik hâlini almıştır. Uygulamada bu maddenin gereği gibi yorumlanabilmesi için TTK’nın sistematik bütünlüğü içinde ilgili emredici hükümlerin birlikte değerlendirilmesi zorunludur.