TTK 867. Madde
(1) Gönderen, eşyayı süresi içinde yüklemezse veya yükleme yükümlülüğünün bulunmadığı hâllerde eşyayı hazır bulundurmazsa, taşıyıcı, makul bir süre vererek gönderene eşyanın yüklenmesini veya hazır bulundurulmasını ihtar eder.
(2) Birinci fıkra hükmüne göre verilen süre içinde eşya yüklenmez veya hazır bulundurulmazsa, taşıyıcı sözleşmeyi feshedebilir ve 865 inci maddenin ikinci fıkrasına göre haklarını kullanabilir.
(3) Birinci fıkra hükmüne göre verilen süre içinde, kararlaştırılan yükleme kısmen yapılmışsa veya eşya kısmen hazır bulundurulmuşsa, taşıyıcı eksik yüklenen eşya ile yola çıkıp, 866 ncı maddenin birinci fıkrasının (a) ilâ (d) bentlerine göre istem haklarını kullanabilir.
(4) Yükleme süresine uyulmaması, taşıyıcının riziko alanına giren bir sebepten kaynaklanıyorsa, taşıyıcının istem hakkı yoktur.
TTK 867. Madde Gerekçesi
1998 tarihli Reform Kanunu ile değişik Alm. TK.’nın 417 nci paragrafından, 2001 yılında kabul edilen Alman Borçlar Hukuku Reform Kanununun 6 ncı maddesi ile yapılan yenilik göz önünde bulundurularak alınmıştır. Maddenin amacı, yükleme süresine uyulmaması halinde taşıyıcının, taşıma aracı başta olmak üzere taşıma ile ilgili diğer araçları kullanabilmesini sağlamak, süreye uyulmaması halinde taşıyıcının bloke edilmesine engel olmaktır. Eşya süresi içinde yüklenemez veya yükleme yükümü bulunmayan hallerde eşya hazır bulundurulmazsa, taşıyıcı taşıma borcundan -hakları saklı kalarak – kurtulur.
Açıklama
TTK Madde 867, gönderenin yükleme süresine uymaması hâlinde taşıyıcıya tanınan hakları düzenleyerek taşıyıcının süresiz biçimde bloke edilmesini önler. Birinci fıkraya göre gönderen eşyayı süresi içinde yüklemezse veya yükleme yükümlülüğünün bulunmadığı hâllerde eşyayı hazır bulundurmazsa, taşıyıcı makul bir süre vererek gönderene eşyanın yüklenmesini ya da hazır bulundurulmasını ihtar eder. Hüküm, 1998 tarihli Reform Kanunu ile değişik Alman Ticaret Kanunu’nun 417 nci paragrafından, 2001 yılı Alman Borçlar Hukuku Reformunun getirdiği yenilik göz önünde tutularak alınmıştır. Maddenin amacı, yükleme süresine uyulmaması hâlinde taşıyıcının taşıma aracını ve diğer araçlarını serbestçe kullanabilmesini sağlamak ve onun belirsiz süre boyunca beklemeye mahkûm edilmesini engellemektir.
Maddenin işleyişinde taşıyıcının önce ihtar yükümlülüğü öne çıkar; taşıyıcı, doğrudan fesih yoluna gitmeden gönderene makul bir ek süre tanımak zorundadır. Bu süre içinde eşya yine yüklenmez veya hazır bulundurulmazsa, taşıyıcı sözleşmeyi feshedebilir ve TTK’nın 865 inci maddesinin ikinci fıkrasındaki haklarını, yani kararlaştırılan ücret ile gider talepleri veya götürü üçte birlik istem haklarını kullanabilir. Verilen süre içinde yükleme kısmen yapılmış veya eşya kısmen hazır bulundurulmuşsa, taşıyıcı eksik yüklenen eşyayla yola çıkıp 866 ncı maddenin birinci fıkrasının ilgili bentlerindeki istem haklarını kullanabilir. Böylece taşıyıcıya, sözleşmeyi tümüyle sona erdirme ile kısmi taşımayla yola devam etme arasında esnek bir seçim imkânı tanınmıştır.
Dördüncü fıkra, dengeyi koruyarak yükleme süresine uyulmamasının taşıyıcının riziko alanına giren bir sebepten kaynaklanması hâlinde taşıyıcının hiçbir istem hakkının bulunmayacağını öngörür. Bu kural, gecikmenin sorumluluğu taşıyıcıya ait olduğunda onun gönderenden tazminat talep etmesini engeller. Eşya süresinde yüklenemez veya hazır bulundurulamazsa, taşıyıcı hakları saklı kalmak kaydıyla taşıma borcundan kurtulur. Örneğin kararlaştırılan günde malını yüklemeye hazır etmeyen gönderene taşıyıcı ek süre verir; bu süre de geçtiğinde sözleşmeyi feshederek navlunun üçte birini talep edebilir. Ancak gecikme, taşıyıcının aracı zamanında getirmemesinden kaynaklanıyorsa taşıyıcı hiçbir talepte bulunamaz. Yargıtay, taşıma ilişkisinde temerrüt ve fesih sonuçlarının riziko alanı ölçütüne göre belirlenmesini benimsemektedir. TTK Madde 867, bu yönüyle taşıyıcının ekonomik kaynaklarının atıl kalmasını önleyen ve tarafların kusur durumuna göre sonuç bağlayan işlevsel bir düzenlemedir.