TTK 871. Madde
(1) Eşyanın teslim yerine varmasından sonra gönderilen, taşıyıcıdan, taşıma sözleşmesinden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmesi karşılığında, eşyanın kendisine teslim edilmesini isteyebilir. Eşya zayi olmuş veya hasara uğramış yahut geç teslim edilmişse, gönderilen, gönderenin taşıma sözleşmesinden doğan istem haklarını taşıyıcıya karşı ileri sürebilir. Gönderen, bu hakların ileri sürülmesinde yetkili kalmaya devam eder. Gönderilenin veya gönderenin kendilerinin veya başkasının menfaatine hareket etmeleri farklılık yaratmaz.
(2) İstem hakkını, birinci fıkranın birinci cümlesine göre ileri süren gönderilen, taşıma ücretini, taşıma ücretinin bir bölümü ödenmiş ise kalan bölümünü taşıma senedinde gösterilen tutarla sınırlı olmak üzere ödemekle yükümlüdür. Taşıma senedi düzenlenmemiş veya gönderilene ibraz edilmemişse yahut ödenmesi gereken tutar taşıma senedinden anlaşılamıyorsa, gönderilen, makul olması şartıyla, gönderen ile taşıyıcı arasında kararlaştırılan taşıma ücretini ödemek zorundadır.
(3) Birinci fıkranın birinci cümlesine göre istem hakkını ileri süren gönderilen, boşaltma yerindeki bekleme ücretini ve ayrıca, eşyanın teslimi sırasında kendisine bildirilmiş olmak şartıyla, yükleme yerindeki bekleme ücretiyle 870 inci maddenin üçüncü fıkrasına göre ödenmesi gereken bedeli öder.
(4) Gönderenin sorumluluğu, sözleşmeye göre ödenmesi gereken bedeller için devam eder.
TTK 871. Madde Gerekçesi
Hükmün kaynakları CMR m. 13 ve Alm TK 421 inci paragrafıdır. Birinci fıkra: Hüküm eşyanın teslim yerine varması halinde teslim yerinde gönderilenin haklarını ve ödeme borcunu düzenlemektedir. Söz konusu halde gönderilen taşıyıcıdan eşyayı kendisine teslim etmesini isteyebilir. Ancak taşıma sözleşmesinden doğan yükümlülükler Zug um Zug yerine getirmelidir. Bu yükümlülüklerin taşıma ücretine özgülenmediğine dikkat edilmelidir. Eşyanın teslimi, anılan yükümlülüklerin yerine getirilmesine bağlandığı için, kanun gönderilen eşya zayi olmuş veya hasara uğramışsa ya da geç teslim edilmişse, taşıma sözleşmesinden doğan talep haklarını gönderilenin kendi adına ileri sürmesine de olanak tanımıştır. Ancak anılan varsayımda gönderen de haklarını yitirmez. İkinci fıkra: İkinci fıkra gönderilenin taşıma ücretini, ücret kısmen ödenmiş ise kalanını ödemesi borcuna ilişkindir. Hüküm iki varsayımı düzenlemiştir.
(1) Ücret taşıma senedinde öngörülmüş ise borç senette yazılı olan miktar ile sınırlıdır.
(2) Taşıma senedi düzenlenmemiş, senet ibraz edilmemiş ya da tutar anlaşılmamışsa, gönderilen gönderen ile taşıyıcının aralarında kararlaştırdıkları ücreti, makûl olması kaydı ile öder. Üçüncü ve dördüncü fıkra: bekleme ücretini, dördüncü fıkra ise gönderenin ödemesi gereken bedellerden sorumluluğunu belirlemektedir.
Açıklama
TTK Madde 871, eşyanın teslim yerine ulaşmasından sonra gönderilenin taşıyıcıya karşı sahip olduğu hakları ve buna bağlı ödeme borcunu düzenler. Kaynağını CMR’nin 13. maddesi ile Alman Ticaret Kanunu’nun 421. paragrafından alan hüküm, taşıma sözleşmesi gönderen ile taşıyıcı arasında kurulmuş olsa da, sözleşmenin üçüncü kişi yararına niteliğini somutlaştırarak gönderilene doğrudan istem hakkı tanır. Eşyanın teslim yerine varmasıyla gönderilen, taşıma sözleşmesinden doğan yükümlülükleri karşılıklı olarak yerine getirmek koşuluyla eşyanın kendisine teslimini isteyebilir. Eşya zayi olmuş, hasara uğramış veya geç teslim edilmişse, gönderilen gönderenin taşıma sözleşmesinden doğan istem haklarını kendi adına taşıyıcıya yöneltebilir; bu sırada gönderenin de hakları sona ermez.
Hükmün işleyişinde gönderilenin ödeme borcu ölçülü bir çerçeveye oturtulmuştur. İstem hakkını kullanan gönderilen, taşıma ücretini, kısmen ödenmişse kalanını, taşıma senedinde gösterilen tutarla sınırlı olmak üzere ödemekle yükümlüdür. Taşıma senedi hiç düzenlenmemiş, gönderilene ibraz edilmemiş veya ödenecek tutar senetten anlaşılamıyorsa, gönderilen makul olması koşuluyla gönderen ile taşıyıcı arasında kararlaştırılan ücreti öder. Üçüncü fıkra uyarınca gönderilen, boşaltma yerindeki bekleme ücretini; ayrıca eşyanın teslimi sırasında kendisine bildirilmiş olmak şartıyla yükleme yerindeki bekleme ücretini ve 870. maddenin üçüncü fıkrasına göre ödenmesi gereken bedeli de karşılar. Böylece gönderilenin yükü, kendisine önceden bildirilen ve senede dayanan kalemlerle sınırlanarak öngörülebilirlik sağlanır.
Bu düzenleme, taşıma zincirinin sonundaki ödeme ilişkisini netleştirirken gönderenin sorumluluğunu da ortadan kaldırmaz; dördüncü fıkra, sözleşmeye göre ödenmesi gereken bedeller bakımından gönderenin sorumluluğunun devam ettiğini açıkça belirtir. Böylece taşıyıcı, alacağı için hem gönderilene hem gönderene yönelebileceği bir güvenceye kavuşur. Örneğin satış sözleşmesi gereği malı teslim alan alıcı-gönderilen, senette yazılı navlunu ödeyerek eşyayı talep ederken, malın hasarlı çıkması hâlinde tazminat istemini doğrudan taşıyıcıya yöneltebilir. Yargıtay’ın taşıma uyuşmazlıklarına ilişkin kararlarında, TTK Madde 871 kapsamında gönderilenin senette gösterilen tutarla sınırlı ödeme yükümlülüğü ile gönderenin müteselsil nitelikteki devam eden sorumluluğu birlikte değerlendirilmekte ve taşıyıcının alacağını her iki taraftan da isteyebileceği kabul edilmektedir.