TTK 870. Madde
(1) Taşıma ücreti, eşyanın tesliminde ödenir. Taşıyıcı, taşıma ücretinden başka, eşya için yapılan, duruma ve şartlara göre gerekli olan giderleri de isteyebilir.
(2) Bir taşıma veya teslim engelinden dolayı, taşıma, süresinden önce sona erdirilirse, taşıyıcı, taşımanın tamamlanan kısmıyla orantılı olarak taşıma ücretine hak kazanır. Engel, taşıyıcının riziko alanına giren bir sebepten kaynaklanmışsa, taşıyıcı, ancak gönderenin menfaatine olduğu ölçüde taşımanın tamamlanmış bulunan kısmı hakkında istemde bulunabilir.
(3) Taşımanın başlamasından sonra fakat teslim yerine ulaşılmasından önce bir gecikme olursa ve bu gecikme gönderenin riziko alanına giren bir nedenden kaynaklanmışsa, taşıyıcı, taşıma ücretinin yanında uygun bir bedel de isteyebilir.
(4) Taşıma ücreti eşyanın sayısı, ağırlığı veya başka ölçüyle gösterilen miktarına göre kararlaştırılmışsa, taşıma ücretinin hesaplanmasında, bu konuda taşıma veya yük senedindeki kayıtların doğru olduğu varsayılır. Bu varsayım, kayıtların doğruluğunu denetleme konusunda uygun araçların hazır bulunmadığına ilişkin çekince konulmuş olması hâlinde de geçerlidir.
TTK 870. Madde Gerekçesi
Maddenin kaynağı Alm TK. 20 nci paragrafıdır. Birinci fıkra: Taşıma ücreti eşyanın tesliminde, yani Zug um Zug ödenir. Kanun taşıma ücretinden başka taşıyıcının eşya için yapılan durum ve şartlara göre gerekli olan giderleri de istemesine olanak sağlamıştır. İkinci fıkra: Hüküm mesafe navlununu düzenlemektedir. Bu hüküm anlamında mesafe navlunu, bir taşıma veya teslim engeli sebebiyle süresinden önce sona erdirilen taşımalarda tam mesafe ile alınan mesafeye oranla ödenen ücret anlamına gelir. Engel taşıyıcının riziko alanına (863 üncü madde gerekçesi) giren bir sebepten kaynaklanıyorsa taşıyıcı mesafe navlununa ancak taşıma gönderenin menfaatineyse hak kazanır. Üçüncü fıkra: Üçüncü fıkra gönderenin riziko alanına giren bir nedenle meydana gelen gecikme halinde taşıma ücretini düzenlemektedir. Bu halde taşıyıcı taşıma ücretine ek olarak uygun bir bedel talep edebilir. Dördüncü fıkra: Bu fıkra taşıma veya yük senedindeki kayıtların doğru olmaması halinde taşıma ücretinin hesaplanmasına ilişkin kuralı göstermektedir.
Açıklama
TTK Madde 870, kara yolu taşıma sözleşmesinde taşıma ücretinin ne zaman ve nasıl hesaplanıp ödeneceğini düzenleyen temel kuraldır. Kaynağını Alman Ticaret Kanunu’nun 420. paragrafından alan hüküm, taşıma ücretinin kural olarak eşyanın tesliminde, yani karşılıklı edimlerin aynı anda ifa edildiği bir düzen içinde muaccel olacağını öngörür. Bu yapı, taşıyıcının ücret alacağını edimini tamamlamasına bağladığından, ödeme ile teslimin birbirine bağlandığı bir denge kurar. Hüküm ayrıca taşıyıcıya, salt taşıma ücretinin ötesinde, eşya için duruma ve şartlara göre yapılması gerekli olan giderleri de talep etme imkânı tanıyarak, ücret kavramını dar bir taşıma bedeliyle sınırlı tutmaz.
Maddenin işleyişi, taşımanın olağan biçimde tamamlanamadığı hâllerde devreye giren mesafe navlunu kuralıyla somutlaşır. Bir taşıma veya teslim engeli yüzünden taşıma süresinden önce sona ererse, taşıyıcı yalnızca tamamlanan kısımla orantılı ücrete hak kazanır. Burada da riziko alanı ölçütü belirleyicidir: engel taşıyıcının riziko alanına giren bir sebepten kaynaklanmışsa, taşıyıcı yalnızca gönderenin menfaatine olduğu ölçüde, tamamlanan kısım için istemde bulunabilir. Üçüncü fıkra ise gönderenin riziko alanından doğan bir gecikme hâlinde taşıyıcıya, taşıma ücretinin yanı sıra uygun bir ek bedel talep etme hakkı verir. Dördüncü fıkra, ücretin eşyanın sayısı, ağırlığı veya başka bir ölçüsüne göre kararlaştırıldığı durumlarda hesaplamada taşıma veya yük senedindeki kayıtların doğru kabul edileceğini düzenler.
Bu kuralların pratik sonucu, ücret alacağının doğumu ve kapsamı bakımından ispat ve hesap kolaylığı sağlamasıdır. Senetteki kayıtların doğru sayılması karinesi, kayıtların doğruluğunu denetleyecek uygun araçların bulunmadığına dair çekince konulmuş olsa bile geçerliliğini korur; böylece taşıyıcı, miktarı her seferinde yeniden ispat yükü altına girmeden ücretini hesaplayabilir. Örneğin tonaj üzerinden kararlaştırılan bir taşımada yük senedinde yazılı ağırlık esas alınır ve taraflar arasındaki ücret uyuşmazlığında bu kayıt başlangıç noktası olur. Yargıtay’ın navlun ve taşıma ücreti alacaklarına ilişkin kararlarında, TTK Madde 870 çerçevesinde mesafe navlununun orantılı hesaplanması ve gecikmeye bağlı ek bedel taleplerinin somut riziko paylaşımına göre değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.