TBK 335. Madde
Kiraya veren, geri verme sırasında kiralananın durumunu gözden geçirmek ve kiracının sorumlu olduğu eksiklikleri ve ayıpları ona hemen yazılı olarak bildirmek zorundadır. Bu bildirim yapılmazsa, kiracı her türlü sorumluluktan kurtulur. Ancak, teslim alma sırasında olağan incelemeyle belirlenemeyecek olan eksikliklerin ve ayıpların varlığı hâlinde, kiracının sorumluluğu devam eder. Kiraya veren, bu tür eksiklikleri ve ayıpları belirlediğinde, kiracıya hemen yazılı olarak bildirmek zorundadır.
TBK 335. Madde Gerekçesi
818 sayılı Borçlar Kanununda yer verilmeyen, “II. Kiralananın gözden geçirilmesi ve kiracıya bildirme” kenar başlıklı yeni bir maddedir.
Tasarının tek fıkradan oluşan 334 üncü maddesinde, kiralananın geri verilmesi sırasında, kiraya verenin kiralananı gözden geçirme ve kiracıya bildirimde bulunma yükü düzenlenmektedir.
Madde ile, kiracının kiralananı geri verme borcunu gereği gibi ifası konusunda kiraya verenin sonradan ortaya çıkarabileceği çekişmelerin önlenmesi amaçlanmıştır. Kiraya veren, kiralananı teslim aldığında kiralananın durumunu gözden geçirecek; kiracının sorumluluğuna yol açacak nitelikte bir eksikliğin ve ayıbın varlığı hâlinde, bunu hemen, kiracıya yazılı olarak bildirecektir. Bu bildirimin yapılmaması, kiracıyı her türlü sorumluluktan kurtaracaktır. Öte yandan, teslim alma sırasında yapılacak olağan inceleme ile belirlenemeyecek nitelikteki eksikliklerden ve ayıplardan, kiracının sorumluluğu devam edecektir. Ancak, kiraya veren, bu nitelikteki eksiklik ve ayıpları sonradan belirlediği takdirde, durumu hemen kiracıya bildirecektir. Bu bildirim yükünün yerine getirilmemesi de, kiracının sorumluluktan kurtulması sonucunu doğuracaktır. Maddenin düzenlenmesinde, kaynak İsviçre Borçlar Kanununun 267a maddesi göz önünde tutulmuştur.
Açıklama
Türk Borçlar Kanunu’nun 335. maddesi, kiralananın iadesi sırasında kiraya verenin gözden geçirme ve bildirim yükümlülüğünü düzenleyen önemli bir hükümdür.
Madde, kiraya veren, geri verme sırasında kiralananın durumunu gözden geçirmek ve kiracının sorumlu olduğu eksiklikleri ve ayıpları ona hemen yazılı olarak bildirmek zorundadır. Bu bildirim yapılmazsa, kiracı her türlü sorumluluktan kurtulur. Ancak, teslim alma sırasında olağan incelemeyle belirlenemeyecek olan eksikliklerin ve ayıpların varlığı hâlinde, kiracının sorumluluğu devam eder. Kiraya veren, bu tür eksiklikleri ve ayıpları belirlediğinde, kiracıya hemen yazılı olarak bildirmek zorundadır şeklinde düzenler.
Bu hüküm, üç ana unsur içerir: (1) gözden geçirme yükümlülüğü, (2) hemen yazılı bildirim, (3) bildirim yapılmazsa kiracının sorumluluktan kurtulması.
Gözden geçirme yükümlülüğü, kiraya verenin iade anında malı dikkatli biçimde inceleme zorunluluğudur. Teslim alma tutanağı düzenlenir, fotoğraflar çekilir, hasarlar tespit edilir.
Yazılı bildirim şartı kritiktir. Sözlü bildirim yeterli değildir; kiraya veren yazılı olarak ayıp ve eksiklikleri kiracıya bildirmelidir. "Hemen" ifadesi, makul en kısa sürede bildirim yapılmasını gerektirir.
Bildirim yapılmazsa sonuç ağırdır: kiracı her türlü sorumluluktan kurtulur. Bu, kiraya vereni hızlı ve dikkatli davranmaya zorlayan güçlü bir koruma mekanizmasıdır.
Ancak istisna vardır: olağan incelemeyle belirlenemeyecek gizli ayıplar. Bunlar için kiracının sorumluluğu devam eder. Örneğin duvar içindeki su sızıntısı, elektrik tesisatındaki gizli arıza gibi sonradan ortaya çıkan ayıplar.
Gizli ayıp için de kiraya verenin bildirim yükümlülüğü vardır. Ayıbı belirlediğinde, kiracıya hemen yazılı bildirimde bulunmalıdır. Bildirim yapılmazsa, kiracının sorumluluğu yine ortadan kalkar.
Bu düzenleme, iade sürecinde şeffaflık ve adalet sağlar. Kiraya veren, sonradan "aslında şu zarar vardı" diyerek kiracıya tazminat talebinde bulunamaz. Önceden bildirim yapmak zorundadır.
Pratik uygulama: çıkışta iki taraf tutanağa imza atarak mevcut hasarları kaydeder. Bu tutanak, sonraki anlaşmazlıkları önler. Kiraya veren, gözden geçirmede fark etmediği ayıpları sonradan iddia edemez (gizli ayıp hariç).