TBK 336. Madde

I. Taşınmaz kiralarında kiraya veren, işlemiş bir yıllık ve işlemekte olan altı aylık kira bedelinin güvencesi olmak üzere, kiralananda bulunan ve kiralananın döşenmesine veya kullanılmasına yarayan taşınırlar üzerinde hapis hakkına sahiptir.

II. Kiraya verenin hapis hakkı, alt kiracının asıl kiracıya olan kira borcunu aşmamak üzere, alt kiracının kiralanana getirdiği aynı nitelikteki taşınırları da kapsar.

III. Hapis hakkı, kiracının haczedilemeyen malları üzerinde kullanılamaz.

TBK 336. Madde Gerekçesi

818 sayılı Borçlar Kanununun 267 nci maddesini karşılamaktadır.

Tasarının üç fıkradan oluşan 335 inci maddesinde, kiraya verenin hapis hakkının konusu düzenlenmektedir. 818 sayılı Borçlar Kanununun 267 nci maddesinin kenar başlığında kullanılan “G. Kiralayanın hapis hakkı / I. Şümulü” şeklindeki ibare, Tasarıda “H. Kiraya verenin hapis hakkı / I. Konusu” şeklinde ifade edilmiştir.

Metninde yapılan arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.

Açıklama

Türk Borçlar Kanunu’nun 336. maddesi, taşınmaz kiralarında kiraya verenin hapis hakkını düzenleyen önemli bir hükümdür. Bu özel hak, kiraya verenin alacaklarını güvence altına almak için bir araç sağlar.

Maddenin birinci fıkrası hapis hakkının kapsamını belirler: taşınmaz kiralarında kiraya veren, işlemiş bir yıllık ve işlemekte olan altı aylık kira bedelinin güvencesi olmak üzere, kiralananda bulunan ve kiralananın döşenmesine veya kullanılmasına yarayan taşınırlar üzerinde hapis hakkına sahiptir.

Bu hüküm, kiraya verene özel bir aynî güvence hakkı tanır. Kiracı kirayı ödemediğinde, kiraya veren kiralananda bulunan eşyaya el koyabilir ve satarak alacağını tahsil edebilir.

Hapis hakkının kapsamı belirlidir: (1) işlemiş bir yıllık kira, (2) işlemekte olan altı aylık kira. Yani toplamda 1,5 yıllık kira alacağı için hapis hakkı vardır. Bu sınırlama, kiracıyı aşırı yüklerden korur.

Hapis hakkı konusu eşyalar: "kiralananın döşenmesine veya kullanılmasına yarayan taşınırlar". Bu ifade mobilya, elektronik eşya, beyaz eşya, iş aletleri gibi geniş bir yelpazeyi kapsar. Kiracının kişisel eşyaları da dahildir.

İkinci fıkra, alt kira durumunu düzenler: kiraya verenin hapis hakkı, alt kiracının asıl kiracıya olan kira borcunu aşmamak üzere, alt kiracının kiralanana getirdiği aynı nitelikteki taşınırları da kapsar.

Bu hüküm, alt kira ilişkilerinde hapis hakkının kapsamını genişletir. Alt kiracının getirdiği eşyalar da hapis hakkına dahil olur; ancak alt kiracının asıl kiracıya olan borcu kadar sınırlıdır.

Üçüncü fıkra, koruma sınırı getirir: hapis hakkı, kiracının haczedilemeyen malları üzerinde kullanılamaz.

Bu önemli bir koruma hükmüdür. İcra İflâs Kanunu’nda haczedilemeyen mallar (kiracı ve ailesinin zorunlu ihtiyaçları, meslekî aletler, yatak takımı gibi) hapis hakkının kapsamı dışındadır.

Haczedilemeyen mal örnekleri: kiracının mesleği için zorunlu ekipmanı, aile için gerekli minimum mobilya (yatak, sandalye), ev yemek için zorunlu malzemeler, çocukların eğitim eşyaları, engelli bireyler için özel ekipman. Bu mallar hapis altına alınamaz.

Bu düzenleme, kiraya verenin alacağını güvence altına alırken kiracının temel yaşam ihtiyaçlarını koruyan dengeli bir yapıdır.