TBK 337. Madde

I. Üçüncü kişilerin, kiraya verenin kiracıya ait olmadığını bildiği veya bilmesi gerektiği eşya ile çalınmış, kaybolmuş veya başka bir biçimde malikinin elinden iradesi dışında çıkmış eşya üzerindeki hakları, kiraya verenin hapis hakkından önce gelir.

II. Kiraya veren, kiracı tarafından kiralanana getirilmiş olan taşınırların kiracının mülkiyetinde olmadığını kira sözleşmesi devam ederken öğrendiği hâlde, sözleşmeyi en yakın fesih döneminin sonu için feshetmezse, bu eşya üzerindeki hapis hakkını kaybeder.

TBK 337. Madde Gerekçesi

818 sayılı Borçlar Kanununun 268 inci maddesini karşılamaktadır.

Tasarının iki fıkradan oluşan 336 ncı maddesinde, kiraya verenin üçüncü kişilere ait olan eşya üzerindeki hapis hakkı düzenlenmektedir. 818 sayılı Borçlar Kanununun 268 inci maddesinin kenar başlığında kullanılan “II. Üçüncü şahıslara ait eşyada” şeklindeki ibare, Tasarıda “II. Üçüncü kişilere ait olan eşya” şeklinde korunmuştur.

Metninde yapılan arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.

Açıklama

Türk Borçlar Kanunu’nun 337. maddesi, kiralananda bulunan ancak üçüncü kişilere ait olan eşyaların hapis hakkı karşısındaki durumunu düzenleyen önemli bir hükümdür.

Maddenin birinci fıkrası koruma getirir: üçüncü kişilerin, kiraya verenin kiracıya ait olmadığını bildiği veya bilmesi gerektiği eşya ile çalınmış, kaybolmuş veya başka bir biçimde malikinin elinden iradesi dışında çıkmış eşya üzerindeki hakları, kiraya verenin hapis hakkından önce gelir.

Bu hüküm, üçüncü kişilerin mülkiyet haklarını hapis hakkından üstün tutar. İki kategori eşya bu korumadan yararlanır: (1) kiracıya ait olmadığı bilinen veya bilinmesi gereken eşyalar, (2) iradesiz çıkma durumundaki eşyalar (çalıntı, kaybolmuş vb.).

Birinci kategori: kiracıya ait olmadığı bilinen eşyalar. Örneğin kiralık bir daireye başka birinden ödünç alınmış mobilya, teslim koşuluyla alınmış elektronik eşya, kira ile alınmış televizyon. Eğer kiraya veren bu durumu biliyor veya bilmesi gerekiyorsa, hapis hakkı kullanamaz.

"Bilmesi gereken" ifadesi önemlidir. Makul bir kişinin fark edeceği durumlar bu kapsamdadır. Kiralık bir eşya üzerinde marka etiketi, kira firması ismi, kullanım belgesi varsa, kiraya veren durumun farkında olmalıdır.

İkinci kategori: iradesiz elinden çıkmış eşyalar. Çalıntı malın gerçek sahibine iadesi hakkı, hapis hakkından üstün tutulur. Bu, hukuki düzenin temel prensibidir; suçtan elde edilen maldan kiraya veren yararlanamaz.

İkinci fıkra, sonradan öğrenme durumunu düzenler: kiraya veren, kiracı tarafından kiralanana getirilmiş olan taşınırların kiracının mülkiyetinde olmadığını kira sözleşmesi devam ederken öğrendiği hâlde, sözleşmeyi en yakın fesih döneminin sonu için feshetmezse, bu eşya üzerindeki hapis hakkını kaybeder.

Bu hüküm, kiraya verene özen yükümlülüğü getirir. Kiraya veren, kiralananda üçüncü kişilere ait eşya olduğunu öğrendiğinde, en yakın fesih dönemi için sözleşmeyi feshetmelidir. Feshi yapmazsa, o eşya üzerindeki hapis hakkını yitirir.

Pratik sonuç: kiraya veren, kiracının eşyaları üzerinde kiracı için güvence aldığını düşünmekte haklıdır; ancak bu eşyaların kiracıya ait olmadığını öğrendikten sonra pasif kalmamalıdır. Ya sözleşmeyi feshederek durumu düzeltmeli, ya da üçüncü kişilerin eşyaları üzerindeki hakkı yitirmelidir.

Bu düzenleme, mülkiyet haklarının korunması ile kiraya verenin güvence hakkı arasında denge kurar. Üçüncü kişiler haksız biçimde zarara uğramaz; kiraya veren de makul özen yükümlülüğü altında tutulur.