TBK 338. Madde
I. Kiracı, taşınmak veya kiralananda bulunan taşınırları başka bir yere taşımak istediği takdirde, kiraya veren, alacağını güvence altına almasını sağlayacak miktardaki taşınırı, sulh hâkiminin veya icra müdürünün kararıyla alıkoyabilir.
II. Alıkoyma kararının konusu olan eşya, gizlice veya zorla götürülürse, götürülmelerinden başlayarak on gün içinde kolluk gücünün yardımıyla kiralanana geri getirilir.
TBK 338. Madde Gerekçesi
818 sayılı Borçlar Kanununun 269 uncu maddesini karşılamaktadır.
Tasarının iki fıkradan oluşan 337 nci maddesinde, kiraya verenin hapis hakkının kullanılması düzenlenmektedir.
818 sayılı Borçlar Kanununun 269 uncu maddesinin kenar başlığında kullanılan “III. Nasıl dermeyan edileceği” şeklindeki ibare, Tasarıda “III. Hakkın kullanılması” şeklinde ifade edilmiştir.
Maddenin birinci fıkrasında, 818 sayılı Borçlar Kanununun 269 uncu maddesinin birinci fıkrasından farklı olarak, kiraya verenin, hapis hakkını sulh hâkimi yanında, icra müdürünün kararıyla da kullanabileceği kabul edilmiştir. Böylece, kiraya verene, sulh hâkiminden veya icra müdüründen alacağı kararı uygulatarak, hapis hakkını kullanması konusunda seçim hakkı tanınmıştır.
Maddenin son fıkrasında kullanılan “polis kuvveti” şeklindeki ibare yerine, Tasarıda “kolluk gücü” denilmek suretiyle fıkra, İcra ve İflâs Kanununun 271 inci maddesinin birinci fıkrasının ilk cümlesiyle uyumlu hâle getirilmiştir.
Metninde yapılan düzeltme ve arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.
İKİNCİ AYIRIM
Konut ve Çatılı İşyeri Kiraları
Tasarının 338 inci maddesiyle başlayan İkinci Ayırımında “Konut ve Çatılı İşyeri Kiraları” düzenlenmiştir. 6570 sayılı Gayrimenkul Kiraları Hakkında Kanun hükümleri, Tasarıda kira sözleşmesi düzenlenmesine dahil edildiği için, belirtilen özel Kanuna tâbi kira sözleşmelerinin konusunu oluşturan taşınmazlar, bu Ayırımda düzenlenmiştir.
Açıklama
Türk Borçlar Kanunu’nun 338. maddesi, kiraya verenin hapis hakkını nasıl kullanacağını düzenleyen pratik bir hükümdür.
Maddenin birinci fıkrası genel kuralı koyar: kiracı, taşınmak veya kiralananda bulunan taşınırları başka bir yere taşımak istediği takdirde, kiraya veren, alacağını güvence altına almasını sağlayacak miktardaki taşınırı, sulh hâkiminin veya icra müdürünün kararıyla alıkoyabilir.
Bu hüküm, hapis hakkının somut kullanım şeklini belirler. Kiracı taşınmak istediğinde veya eşyaları kaldırmaya başladığında, kiraya veren resmi makamlara başvurarak alıkoyma kararı alır.
Prosedür iki alternatif sunar: sulh hâkimi veya icra müdürü. Her iki makam da alıkoyma kararı verebilir. Sulh hâkimi daha geleneksel bir yoldur; icra müdürü ise daha hızlı ve pratik bir alternatif sağlar.
Alıkoyma kararı için şartlar: (1) kiracının taşınma iradesi, (2) kiraya verenin alacak hakkının varlığı, (3) alacak miktarı kadar eşya. Bu koşullar gerçekleştiğinde, makam alıkoyma kararı verir.
Alıkoyma kararı sonrasında eşyalar belirli bir yerde (genellikle taşınmazda veya depoda) tutulur. Kiracı bu eşyaları alamaz; alacak tahsil edildiğinde veya çözüm bulunduğunda serbest bırakılır.
İkinci fıkra, kaçırma durumunu düzenler: alıkoyma kararının konusu olan eşya, gizlice veya zorla götürülürse, götürülmelerinden başlayarak on gün içinde kolluk gücünün yardımıyla kiralanana geri getirilir.
Bu hüküm, alıkoyma kararına direnç gösteren kiracıya karşı sert bir önlem getirir. Eşya gizlice kaçırılsa veya zorla alınsa, 10 gün içinde polis aracılığıyla geri getirilir.
"Kolluk gücünün yardımı" önemlidir. Bu, icra dairesi aracılığıyla polise talepte bulunulmasıyla gerçekleşir. Polis, icra memuru refakatinde eşyaları tespit eder ve kiralanana geri taşır.
10 günlük süre hak düşürücüdür. Bu süre içinde geri getirilmeyen eşyalar için hapis hakkı yitirilir. Kiraya verenin hızlı davranması gerekir.
Bu düzenleme, hapis hakkının etkili biçimde kullanılmasını sağlar. Kiracının bu hakkı bertaraf etme girişimlerine karşı güçlü bir önlem sunar.
Pratik örnek: kiracı çıkmakta ve eşyalarını taşımaya başlıyor. Kiraya veren, 6 aylık kira borcu için icra müdürüne başvurarak alıkoyma kararı aldı. İcra memuru, eşyaları tespit edip kiralanana kaydederek taşınma işlemini durdurdu. Kiracı borcu ödediğinde eşyalar serbest bırakılacak, ödemezse satılacak.