TMK 306. Madde
(1) Eşler, ancak birlikte evlât edinebilirler; evli olmayanlar birlikte evlât edinemezler.
(2) Eşlerin en az beş yıldan beri evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş bulunmaları gerekir.
(3) Eşlerden biri, en az iki yıldan beri evli olmaları veya kendisinin otuz yaşını doldurmuş bulunması koşuluyla diğerinin çocuğunu evlât edinebilir.
TMK 306. Madde Gerekçesi
Madde İsviçre Medenî Kanununun 264a maddesinden bazıdeğişiklikler yapılmak suretiyle alınmıştır. Birinci fıkrada, hem birlikte evlâ t edinmenin ancak birbiriyle evli olan kişilerce yapılabileceği hem de eşlerin (üçüncüfıkra ve bir sonraki madde göz önüne alınırsa) kural olarak tek başlarına evlâ t edinemeyecekleri hükme bağlanmıştır. Birbiriyle evli olmayan kişiler ise birlikte evlâ t edinemezler. İkinci fıkra, eşlerin evlâ t edinebilmelerini en az beşyıldan beri birbirleriyle evli olmalarıve ya otuz yaşınıdoldurmuşbulunmalarıkoşuluna bağlamaktadır. Örneğin iki yıldan beri evli olmakla birlikte otuz yaşınıdoldurmuşbulunan eşler evlâ t edinebilecekleri gibi; otuz yaşınıdoldurmuşolmamakla birlikte en az beşyıldır evli olan eşler de evlâ t edinebilirler. Madde böylece, eşlerin ya evlenme yoluyla ya da yaşitibarıyla belli bir olgunluğa erişmelerini, evlâ t edinme için gerekli kılmaktadır. 64 Üçüncüfıkrada, eşlerin birlikte evlâ t edinmesi gerekliliğine bir istisna getirilmektedir. Buna göre, eşlerden biri diğerinin çocuğunu tek başına evlâ t edinebilir. Bunun için, ya eşler en az iki yıldır evli bulunmalıdırlar ya da evlâ t edinecek eşotuz yaşınıdoldurmuşolmalıdır. Maddedeki yaşsınırı, İsviçre Medenî Kanunundan farklı olarak ve otuz yaşın gerekli olgunluğu sağlayabileceği düşüncesiyle otuzbeşten otuza indirilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 306, eşlerin birlikte evlât edinmesine ilişkin temel kuralı ve bunun koşullarını düzenler. Gerekçesinde belirtildiği üzere İsviçre Medenî Kanununun 264a maddesinden bazı değişikliklerle alınan hüküm, evlilik birliği içinde evlât edinmenin kural olarak yalnızca eşlerce ve birlikte yapılabileceğini öngörür. Maddeye göre evli olmayanlar birlikte evlât edinemezler; bu kural, evlât edinilen çocuğa hem ana hem baba sağlayan istikrarlı bir aile ortamı güvencesine dayanır. Hüküm, tek başına evlât edinmeyi düzenleyen TMK 307 ile birlikte değerlendirildiğinde, evlilik birliğinin evlât edinmede esas alınan birim olduğunu, bireysel evlât edinmenin ise istisna teşkil ettiğini ortaya koyar.
Hükmün uygulanmasında eşler için iki alternatif koşul öngörülmüştür: eşlerin en az beş yıldan beri evli olmaları ya da otuz yaşını doldurmuş bulunmaları. Bunlardan biri yeterlidir; örneğin iki yıldır evli olmakla birlikte otuz yaşını doldurmuş eşler de, otuz yaşında olmamakla birlikte en az beş yıldır evli olan eşler de birlikte evlât edinebilirler. Böylece kanun, evlât edinenlerden ya evlilik süresiyle ya da yaşla belirlenen bir olgunluk düzeyi arar. Üçüncü fıkra önemli bir istisna getirir: eşlerden biri, en az iki yıldır evli olmaları veya kendisinin otuz yaşını doldurmuş bulunması koşuluyla diğer eşin çocuğunu tek başına evlât edinebilir. Üvey çocuğun evlât edinilmesi olarak bilinen bu hâl, fiilen birlikte yaşanan aile içinde soybağının hukuken tamamlanmasına hizmet eder.
Maddede öngörülen evlilik süresi veya yaş koşulu sağlanmadan, ya da evli olmayan kişilerce birlikte yapılan evlât edinme geçersizdir ve TMK 318 uyarınca iptale tâbidir. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, özellikle üçüncü fıkra kapsamındaki üvey evlât edinmede iki yıllık evlilik süresinin veya otuz yaş koşulunun ve çocuğun yararının somut biçimde değerlendirilmesini aramaktadır. Somut bir örnekle: eşiyle üç yıldır evli olan ve karısının önceki evliliğinden olan çocuğuyla aynı evde yaşayan otuz iki yaşındaki bir erkek, bu çocuğu TMK Madde 306’nın üçüncü fıkrası uyarınca tek başına evlât edinebilir; çünkü hem iki yıllık evlilik süresi hem de otuz yaş koşulu birlikte gerçekleşmiştir.