TMK 484. Madde
(1) Ayırt etme gücüne sahip olan vesayet altındaki kişi veya her ilgili, vasinin görevden alınmasını isteyebilir.
(2) Görevden alınmayı gerektiren sebebin varlığını başka bir yoldan öğrenen vesayet makamı, vasiyi re’sen görevden almakla yükümlüdür.
TMK 484. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 428 inci maddesini karşılamaktadır. Arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Maddenin ikinci fıkrasında “sulh hâkimi” yerine “vesayet makamı” denilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 484, vasinin görevden alınması usulünün nasıl başlatılacağını, yani istek üzerine veya resen harekete geçme yollarını düzenler. Hükmün birinci fıkrasına göre ayırt etme gücüne sahip olan vesayet altındaki kişi veya her ilgili, vasinin görevden alınmasını isteyebilir; ikinci fıkraya göre ise görevden almayı gerektiren sebebin varlığını başka bir yoldan öğrenen vesayet makamı, vasiyi resen görevden almakla yükümlüdür. Bu düzenleme, görevden alma sebeplerini sayan TMK m.483 ve görevden almada uyulacak usulü düzenleyen TMK m.485 ile birlikte denetim mekanizmasının başlangıç halkasını oluşturur. Gerekçe, maddenin eski Kanun’un 428. maddesini karşıladığını, dilin arılaştırıldığını ve ikinci fıkrada ‘sulh hâkimi’ yerine ‘vesayet makamı’ deyiminin kullanıldığını belirtir.
Hükmün işleyişi, vesayetin kamusal denetim niteliğini açıkça ortaya koyar. İstek üzerine harekete geçme bakımından maddenin tanıdığı çevre geniştir; ayırt etme gücüne sahip korunan kişinin kendisi başvurabileceği gibi, ‘her ilgili’ kavramına giren yakınları, mirasçıları ve menfaati etkilenen herkes de talepte bulunabilir. Bu geniş başvuru hakkı, korunan kişinin menfaatinin mümkün olduğunca çok kişi tarafından gözetilmesini sağlar. Resen harekete geçme yükümlülüğü ise denetimin yalnızca bir başvuruya bağlı kalmamasını güvence altına alır; vesayet makamı, görevden almayı gerektiren bir sebebi periyodik hesap incelemesi, şikâyet, başka bir dava veya herhangi bir yoldan öğrendiğinde, kimse talepte bulunmasa dahi kendiliğinden işlem yapmak zorundadır. Bu, vesayet makamının pasif bir mercii olmadığını gösterir.
Resen harekete geçme yükümlülüğünün ihmali, korunan kişinin zarar görmesi hâlinde Devletin sorumluluğunu gündeme getirebilir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, vesayet makamının görevden almayı gerektiren sebebi öğrendiğinde resen ve gecikmeden işlem yapmakla yükümlü olduğunu vurgulamaktadır. Somut bir örnek: vesayet altındaki kişinin bir yakını, vasinin korunan kişiye ait paraları kendi işlerinde kullandığını fark edip vesayet makamına başvurursa, makam TMK Madde 484 uyarınca istek üzerine harekete geçer; ancak böyle bir başvuru olmasa bile, vesayet makamı dönemsel hesapları incelerken aynı usulsüzlüğü kendiliğinden tespit ederse, talep beklemeksizin resen görevden alma sürecini başlatmak zorundadır. Böylece hüküm, denetimin hem bireysel başvuru hem de resmi gözetim yoluyla işlemesini güvence altına alır.