TMK 485. Madde
(1) Vesayet makamı, ancak gerekli araştırmayı yaptıktan ve vasiyi dinledikten sonra onu görevden alabilir.
(2) Vesayet makamı, ağır olmayan hâllerde vasiye görevden alınacağı konusunda uyarıda bulunur.
TMK 485. Madde Gerekçesi
Madde İsviçre MedenîKanununun 447 nci maddesine uygun olarak iki fıkra hâline getirilmiştir. Yürürlükteki 429 uncu madde arılaştırılmak ve “sulh hâkimi” yerine “vesayet makamı” deyimi kullanılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 485. maddesi, vesayet makamının vasiyi görevden alabilmesi için önce gerekli araştırmayı yapmak ve vasiyi dinlemek zorunda olduğunu hükme bağlar. Madde, görevden alma işleminin keyfi biçimde yapılmasını önleyen usul güvencelerini düzenler; aynı zamanda uyarıyı da bir seçenek olarak bırakır.
“Gerekli araştırma” ibaresi, mahkemenin yalnızca şikâyete dayalı hareket etmeyip dosyayı incelemesi, tanık dinlemesi, hesap kayıtlarını talep etmesi ve gerekirse bilirkişi atamsı gibi adımları kapsar. Araştırmanın genişliği, görevden alma gerekçesinin ağırlığıyla orantılıdır; ciddi kötüye kullanma iddialarında kapsamlı inceleme şarttır. Vasinin dinlenmesi ise vazgeçilemez bir usul güvencesidir; savunma hakkı kullandırılmadan verilen görevden alma kararı hukuka aykırıdır ve denetim makamı önünde iptal edilebilir.
Uyarı seçeneği, her durumda görevden almanın zorunlu olmadığını gösterir. Savsaklama ya da hata ciddi değilse —örneğin ilk kez hesap geç sunulmuşsa— mahkeme uyarıyla yetinebilir; uyarıya rağmen aynı davranışların tekrarlanması halinde görevden alma gündeme gelir. Bu aşamalı yaklaşım, vasinin başarılabilir standartlara aşina kılınmasını ve görevin gereksiz yere el değiştirmesinin önlenmesini sağlar. Yargıtay, dinleme hakkını mutlak usul güvencesi saymakta; bu güvenceyi atlayan kararları bozmaktadır.