TMK 541. Madde

(1) Mirasbırakan için sonradan diğer şekillerde vasiyetname yapma olanağı doğarsa, bu tarihin üzerinden bir ay geçince sözlü vasiyet hükümden düşer.

Açıklama

TMK Madde 541, sözlü vasiyetin hangi koşulda kendiliğinden geçersiz hâle geleceğini, yani hükümden düşmesini düzenler. Sözlü vasiyet, ancak olağanüstü durumlarda başvurulabilen istisnai bir vasiyet türü olduğundan, kanun koyucu bu tasarrufa geçici bir geçerlilik tanımıştır. Maddenin gerekçesi, hükmün eski Medeni Kanunun 488. maddesini karşıladığını ve yalnızca arılaştırma yapıldığını, esasa ilişkin bir değişiklik bulunmadığını belirtir. Hüküm, sözlü vasiyetin koşullarını düzenleyen TMK m.539 ile uygulanma usulünü belirleyen m.540 hükümlerinin doğrudan devamı niteliğindedir; bu üç madde birlikte sözlü vasiyet kurumunun bütününü oluşturur. Olağanüstü durum ortadan kalkıp mirasbırakan diğer vasiyet biçimlerine başvurabilir hâle geldiğinde, sözlü vasiyetin geçici niteliği gereği varlığını sürdürmesi için bir gerekçe kalmaz.

Maddenin işleyişinde belirleyici olan unsur, mirasbırakan için sonradan diğer vasiyet şekillerini yapma olanağının doğmasıdır. Yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık veya savaş gibi olağanüstü durumun sona ermesiyle mirasbırakan resmi ya da el yazılı vasiyetname yapabilecek duruma gelir. Bu olanağın doğduğu tarihten itibaren bir aylık süre işlemeye başlar; sürenin dolmasıyla sözlü vasiyet kendiliğinden hükümsüz hâle gelir. Burada önemli olan, mirasbırakanın bu süre içinde yeni bir vasiyet yapıp yapmadığı değil, yalnızca diğer şekillerde vasiyet yapma olanağının fiilen doğmuş olmasıdır. Bir aylık süre hak düşürücü nitelikte olup hâkim tarafından resen gözetilir; sürenin başlangıcı, somut olayda olağanüstü durumun fiilen ortadan kalktığı an esas alınarak belirlenir. Mirasbırakanın iyileşmesi ya da güvenli bir yere ulaşması bu anın tipik örnekleridir.

Bir aylık sürenin geçmesiyle sözlü vasiyet hükümden düştüğünden, bu vasiyete dayanılarak yapılacak tereke işlemleri geçersiz olur ve mirasbırakanın daha önceki geçerli bir vasiyetnamesi varsa o yürürlükte kalır, yoksa yasal miras hükümleri uygulanır. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, sözlü vasiyetin geçerliliğinin değerlendirilmesinde olağanüstü durumun gerçekliğini ve mirasbırakanın diğer vasiyet şekillerine başvurma olanağının bulunup bulunmadığını titizlikle araştırmakta, bu olanağın doğmasından sonra bir aylık sürenin dolduğu hâllerde sözlü vasiyete değer tanımamaktadır. Somut bir örnekle: trafik kazası sonrası hastaneye kaldırılan ve iki tanığa son arzularını anlatan kişi taburcu olduktan sonra bir aydan fazla yaşar ve bu süre boyunca noter ya da sulh hâkimi nezdinde resmi vasiyet yapabilecek durumda bulunursa, daha sonra ölmesi hâlinde sözlü vasiyeti hükümden düşmüş sayılır ve dikkate alınmaz.