TMK 546. Madde
(1) Miras sözleşmesi, tarafların yazılı anlaşmasıyla her zaman ortadan kaldırılabilir.
(2) Miras sözleşmesiyle mirasçı atanan veya kendisine belirli mal bırakılan kişinin, mirasbırakana karşı miras sözleşmesinin yapılmasından sonra mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan davranışta bulunduğu ortaya çıkarsa; mirasbırakan, miras sözleşmesini tek taraflı olarak ortadan kaldırabilir.
(3) Tek taraflı ortadan kaldırma, vasiyetnameler için kanunda öngörülen şekillerden biriyle yapılır.
TMK 546. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 493 üncümaddesini karşılamaktadır. Madde İsviçre MedenîKanununun 513 üncümaddesine uygun olarak üçfıkra hâlinde düzenlenmiş, arılaştırılmak suretiyle konu ve kenar başlıklarıyla birlikte, aslına uygun olarak yeniden kaleme alınmıştır. Maddenin ikinci fıkrasında, mirasbırakanın miras sözleşmesinden tek taraflıolarak dönebilmesi için öngörülen “mirasbırakana karşımirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan davranışların” miras sözleşmesinin yapılmasından sonra olmasıkoşuluna yer verilmiştir. Mirasçıatanan veya kendisine belli mal bırakılan kişinin, miras sözleşmesinden önceki bu tür davranışlarının, miras sözleşmesi yapıldıktan sonra bir dönme sebebi oluşturmamasıuygun görülmüştür. Bu nedenle mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan bu davranışlardan miras sözleşmesinin yapılmasından sonraki tarihlerde gerçekleşmişolmasızorunluluğu aranmıştır. Bu değişiklikler yoluyla madde İsviçre MedenîKanununun 513 üncümaddesinin ikinci fıkrasına uygun hâle getirilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 546, miras sözleşmesinin sözleşme veya vasiyetname yoluyla ortadan kaldırılmasını düzenleyerek bu bağlayıcı tasarrufun sona erme yollarını belirler. Birinci fıkra, miras sözleşmesinin tarafların yazılı anlaşmasıyla her zaman ortadan kaldırılabileceğini öngörür. İkinci fıkra, miras sözleşmesiyle mirasçı atanan veya kendisine belirli mal bırakılan kişinin, sözleşmenin yapılmasından sonra mirasbırakana karşı mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan bir davranışta bulunması hâlinde mirasbırakanın sözleşmeyi tek taraflı olarak ortadan kaldırabileceğini düzenler. Üçüncü fıkra ise tek taraflı ortadan kaldırmanın, vasiyetnameler için kanunda öngörülen şekillerden biriyle yapılmasını şart koşar. Maddenin gerekçesi, hükmün eski 743 sayılı Kanunun 493. maddesini karşıladığını ve İsviçre Medenî Kanununun 513. maddesine uygun olarak çıkarma sebebini oluşturan davranışın sözleşme sonrası gerçekleşmesi koşulunun eklendiğini belirtir. Hüküm, mirasçılıktan çıkarmayı düzenleyen TMK m.510 ve devamı ile yakından bağlantılıdır.
Maddenin uygulanması iki farklı yola ayrılır. İlk olarak iki taraflı ortadan kaldırma, miras sözleşmesinin taraflarının yazılı bir anlaşmayla sözleşmeyi sona erdirmesidir; bu yol her zaman açıktır ve şekil olarak yazılı anlaşma yeterlidir, ayrıca resmî vasiyetname şekli aranmaz. İkinci olarak tek taraflı ortadan kaldırma, yalnızca mirasbırakana tanınmıştır ve sıkı koşullara bağlanmıştır. Lehine kazandırma yapılan kişinin, mirasbırakana karşı TMK m.510’da sayılan mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan ağır bir suç işlemesi ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi gerekir. Üstelik bu davranışın, miras sözleşmesinin yapılmasından sonra gerçekleşmiş olması zorunludur; sözleşme öncesindeki davranışlar dönme sebebi sayılmaz. Mirasbırakan bu yola başvururken, tek taraflı ortadan kaldırma iradesini vasiyetname şekillerinden biriyle, yani resmî, el yazılı veya sözlü vasiyetname biçiminde açıklamak zorundadır; aksi takdirde ortadan kaldırma geçerli olmaz.
Maddenin sonucu, koşulları gerçekleştiğinde miras sözleşmesinin bağlayıcılığının sona ermesi ve lehine kazandırma yapılan kişinin haklarını yitirmesidir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, mirasbırakanın miras sözleşmesinden tek taraflı dönebilmesi için çıkarma sebebinin somut biçimde varlığını ve bu sebebi oluşturan davranışın sözleşme tarihinden sonra gerçekleştiğini ispatlaması gerektiğini, ayrıca dönmenin vasiyetname şekline uygun yapılmasının zorunlu olduğunu kabul etmektedir. Somut bir örnek vermek gerekirse: mirasbırakan, bir yakınını miras sözleşmesiyle mirasçı atadıktan sonra bu yakını mirasbırakana karşı ağır bir kasıtlı suç işlerse, mirasbırakan resmî vasiyetname düzenleterek miras sözleşmesini tek taraflı olarak ortadan kaldırabilir. Buna karşılık taraflar dilerse, herhangi bir sebep göstermeden, yazılı bir anlaşma yaparak miras sözleşmesini her zaman karşılıklı olarak sona erdirebilir.