TMK 562. Madde
(1) Mirasbırakan, tasarruf edebileceği kısmı aştığında, saklı payı zedelenen mirasçı, iflâsı hâlinde iflâs dairesinin veya mirasın geçtiği tarihte kendisine karşı ellerinde ödemeden aciz belgesi bulunan alacaklıların ihtarına rağmen tenkis davası açmazsa, iflâs idaresi veya bu alacaklılar, alacaklarının elde edilmesi için gerekli olan oranda ve mirasçıya tanınan süre içinde tenkis davası açabilirler.
(2) Mirasçılıktan çıkarılanın çıkarma tasarrufuna itiraz etmemesi durumunda da iflâs idaresi veya alacaklılar, aynı koşullarla tenkis davası açabilirler.
TMK 562. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 504 üncümaddesini karşılamaktadır. Maddenin kenar başlığı, kaynak Kanunun 524 üncümaddesinde “Alacaklılarının hakları” şeklinde olup, yürürlükteki metinde yer alan “bir” sözcüğügereksiz bulunup çıkarılmak suretiyle “Mirasçının alacaklılarının hakları” şeklinde değiştirilmiştir. Madde arılaştırılmak ve sadeleştirilmek suretiyle İsviçre aslıolan 524 üncümadde göz önünde tutularak yeniden kaleme alınmıştır. Yürürlükteki metinde, mirasçının dava hakkının alacaklılara intikal edeceği ifade edilmiştir. Oysa Kanunun alacaklılara tanıdığıdava hakkıayrıbir haktır. Bu husus dikkate alınarak madde yeniden düzenlenmiştir.
Açıklama
TMK Madde 562, saklı payı zedelenen mirasçının tenkis davası açmakta gevşek davranması hâlinde, onun alacaklılarına bağımsız bir dava hakkı tanır. Birinci fıkraya göre mirasbırakan tasarruf edebileceği kısmı aşmışsa ve saklı payı zedelenen mirasçı, iflâsı hâlinde iflâs dairesinin veya elinde aciz belgesi bulunan alacaklıların ihtarına rağmen tenkis davası açmazsa; iflâs idaresi veya bu alacaklılar, alacaklarının elde edilmesi için gerekli olan oranda ve mirasçıya tanınan süre içinde tenkis davası açabilirler. İkinci fıkra, mirasçılıktan çıkarılan kişinin çıkarma tasarrufuna itiraz etmemesi hâlinde de aynı yetkiyi tanır. Gerekçe, hükmün eski 743 sayılı Kanun’un 504. maddesini karşıladığını ve alacaklılara tanınan dava hakkının mirasçıdan devralınan değil, kanundan doğan bağımsız bir hak olduğunun vurgulandığını açıklar. Madde, İcra ve İflâs Kanunu’ndaki aciz belgesi ve iflâs hükümleriyle yakından bağlantılıdır.
Uygulama mekanizmasında maddenin amacı, borçlu mirasçının saklı pay hakkını kullanmaktan kaçınarak alacaklılarını zarara uğratmasını önlemektir. Saklı paya ilişkin tenkis talebi mirasçının kişisel yetkisinde olduğundan, mirasçı bu hakkı kullanmazsa terekeden alabileceği değer alacaklılarına ulaşmaz. Madde bu boşluğu, alacaklılara kanundan doğan ikincil bir dava yetkisi vererek doldurur. Bu yetkinin kullanılabilmesi için belirli koşullar aranır: alacaklının elinde ya iflâs masasının yetkisi ya da mirasın geçtiği tarihte geçerli bir ödemeden aciz belgesi bulunmalı; mirasçıya tenkis davası açması için ihtarda bulunulmalı; ve mirasçı buna rağmen davayı açmamış olmalıdır. Bu koşullar gerçekleşince iflâs idaresi veya alacaklılar, mirasçının yerine geçerek değil, kendi adlarına ve yalnızca alacaklarını karşılayacak oranda dava açabilirler. İkinci fıkra ise mirasçılıktan çıkarmaya sessiz kalan borçlunun bu pasif tutumuyla alacaklılarını zarara sokmasını engeller.
Tenkis davasında hâkim, alacaklının aciz belgesi veya iflâs dairesinin yetkisini, usulüne uygun ihtarı ve mirasçının davayı açmamış olduğunu denetler; koşullar varsa tenkisi alacak miktarıyla sınırlı olarak hükmeder. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, bu davanın alacaklıya tanınmış bağımsız bir hak olduğunu, alacak miktarını aşan bir tenkis talep edilemeyeceğini ve aciz belgesinin mirasın açıldığı tarihte mevcut olması gerektiğini kabul etmektedir. Somut örnek: borca batık bir mirasçı, babasının terekesinde saklı payı zedelendiği hâlde, alacaklılarının eline malvarlığı geçmesin diye tenkis davası açmaktan kaçınmışsa; elinde aciz belgesi bulunan alacaklı, mirasçıya ihtar çektikten sonra dava açılmadığını görünce, TMK Madde 562 uyarınca kendi alacağı oranında tenkis davası açıp saklı paya düşen değerden alacağını tahsil edebilir. Böylece mirasçının kötüniyetli pasifliği sonuçsuz kalır.