TMK 53. Madde
(1) Tüzel kişinin malvarlığının tasfiyesi, kanunda ve kuruluş belgesinde aksine hüküm bulunmadıkça, terekenin resmî tasfiyesine ilişkin hükümlere göre yapılır.
TMK 53. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 51 inci maddesini karşılamaktadır. Maddenin yeri, yürürlükteki hükümden, kaynak Kanundan ve 1984 tarihli Öntasarıdan farklıbir sistematik izlenmek suretiyle, “malvarlığının tasfiyesi” konusu “malvarlığının özgülenmesi” konusunun 12 önüne alınmıştır. Bunun sebebi, özgüleme aşamasının ancak tasfiyeden sonra söz konusu olabileceği gerçeğidir. Madde içerik itibarıyla, yürürlükteki metinden ve kaynak Kanundan ayrılarak, 1984 tarihli Öntasarının 52 nci maddesi hükmündeki tercihi izlemiştir. Buna göre, sona erme sebebi gerçekleşen tüzel kişinin tasfiyesi, yürürlükteki metinde olduğu gibi “… kooperatif şirketlere tatbik edilen hükümlere tevfikan…” değil, kanunda ve kuruluşbelgesinde aksine hüküm bulunmadıkça, terekenin resmî tasfiyesine ilişkin hükümlere göre yapılır. Sona erme sebebi gerçekleşen tüzel kişinin tasfiyesinde uygulanacak olan terekenin resmî tasfiyesine ilişkin hükümler ile kasdedilen ise 632 ve 633 üncü madde hükümleri değil, 634 ilâ 636 ncı maddeleri arasında getirilmişolan tasfiye usulühükümleridir. Hâ kim bu hükümleri doğrudan değil, ancak kıyas yoluyla uygulayabilir.
Açıklama
TMK Madde 53, sona eren tüzel kişinin malvarlığının nasıl tasfiye edileceğini düzenleyerek sona erme sürecinin maddî boyutunu kurala bağlar. Hükme göre tüzel kişinin malvarlığının tasfiyesi, kanunda ve kuruluş belgesinde aksine hüküm bulunmadıkça, terekenin resmî tasfiyesine ilişkin hükümlere göre yapılır. Bu düzenleme, Madde 52’deki sınırlı devam etme ilkesiyle bütünleşir; sona erme sebebi gerçekleşen tüzel kişi, kişiliğini tasfiye amacıyla sınırlı olarak korur ve bu aşamada malvarlığı tasfiye edilir. Kanun koyucu, tasfiyede miras hukukundaki terekenin resmî tasfiyesi hükümlerine yollama yaparak ayrı bir tasfiye usulü düzenlemekten kaçınmış, mevcut ve oturmuş bir mekanizmadan yararlanmıştır. Madde 54’teki özgüleme aşaması ancak bu tasfiye tamamlandıktan sonra devreye girer.
Uygulamada tasfiyenin amacı, sona eren tüzel kişinin malvarlığının paraya çevrilerek borçlarının ödenmesi ve alacaklarının tahsil edilmesidir. Tasfiye sırasında atfedilen işlemler, Madde 52 uyarınca hâlâ varlığını koruyan tüzel kişiye izafe edilir. Yollama yapılan terekenin resmî tasfiyesi hükümleri, miras hukukundaki tasfiye usulüne ilişkin maddelerdir; bu hükümler tüzel kişi tasfiyesine doğrudan değil kıyas yoluyla uygulanır. Kanunda veya kuruluş belgesinde tasfiyeye ilişkin özel bir düzenleme varsa, önce bu özel hükümler uygulanır; örneğin tüzükte tasfiye memurlarının nasıl atanacağı belirlenmişse o usul izlenir. Özel hüküm yoksa, hâkim resmî tasfiye hükümlerini kıyasen uygulayarak alacaklıların korunmasını ve malvarlığının düzenli biçimde paraya çevrilmesini sağlar.
Tasfiyenin tamamlanmasıyla, kalan malvarlığı Madde 54 uyarınca özgülenir; borçlar ödenip alacaklar tahsil edildikten sonra artan değer en yakın amacı güden kamu kuruluşuna veya kuruluş belgesinde gösterilen yere geçer. Yargıtay içtihadında, dernek ve vakıfların tasfiyesinde terekenin resmî tasfiyesi hükümlerinin niteliğine uygun düştüğü ölçüde kıyasen uygulanacağı, alacaklıların haklarının korunmasının esas olduğu vurgulanır. Somut örnek: feshedilen bir derneğin tasfiyesinde, önce derneğin kira ve personel borçları ödenir, üyelerden alınacak aidatlar tahsil edilir; tüzükte tasfiye usulü düzenlenmemişse hâkim resmî tasfiye hükümlerini kıyasen uygulayarak tasfiye memuru atar. Tasfiye bittikten sonra kalan malvarlığı Madde 54’e göre özgülenir. Böylece TMK Madde 53, sona erme sürecinde alacaklıların ve malvarlığının korunmasını güvenceye bağlar.