TMK 52. Madde
(1) Sona eren tüzel kişinin kişiliği, ehliyeti tasfiye amacıyla sınırlı olmak üzere tasfiye sırasında da devam eder.
TMK 52. Madde Gerekçesi
Madde, yürürlükteki Kanunda, kaynak Kanunda ve 1984 tarihli Öntasarıda yer almayan yeni bir hükmüiçermektedir. Tüzel kişinin kişiliğinin sona ermesinin etkilerini düzenleyen hükümler, yürürlükteki metinde “Şahsiyetin zevali” başlığıaltında kaleme alınmıştır. Maddenin konu başlığı “Kişiliğin sona ermesi” şeklinde ifade edilmiştir. “Sınırlıdevam etme” başlığınıtaşıyan madde, sona erme sebeplerinden birinin orta ya çıkmasıdurumunda bunun sonucunun ne olacağıkonusunda, Türk Ticaret Kanununun çeşitli hükümlerinde ticaret ortaklıkları için d ile getirilen ve doktrinde bütün özel hukuk tüzel kişileri açısından da geçerli olduğu kabul edilen bir ilkenin Medenî Kanunda da bir genel ilke olarak yer almasıgerektiği düşüncesinden hareketle kaleme alınmıştır. Bu ilke, sona erme sebeplerinden biri orta ya çıktığında bir tüzel kişinin kişiliğinin ortadan kalkmasının hemen gerçekleşmeyeceği, tüzel kişinin kuruluşamacının yerini -tasfiye sonuçlanana kadar- tasfiye amacının alacağı ve tüzel kişiliğin de bu amaçla sınırlıolmak üzere devam edeceği ilkesidir. Sona erme sebebi gerçekleşen tüzel kişinin, tasfiye sırasında kişiliğini koruması, bu aşamada yapılacak işlemlerin kime izafe edileceğinin belirlenmesi açısından kaçınılmazdır; ancak kişiliğin yalnızca tasfiye amacıçerçevesinde devam etmesi de yeterlidir. Bu amaç, sona erme sebebi gerçekleşen tüzel kişinin malvarlığının para ya çevrilerek borçlarının ödenmesine ve alacaklarının tahsiline yöneliktir.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 52. maddesi, 4721 sayılı TMK ile Türk hukukuna ilk kez kazandırılan yeni bir düzenlemedir; mülga 743 sayılı Kanun’da, kaynak İsviçre Medeni Kanunu’nda ve 1984 tarihli Öntasarı’da yer almayan bu hüküm, sona eren tüzel kişinin kişiliğini tasfiye süreci boyunca sınırlı biçimde yaşatır. Madde, “sona eren tüzel kişinin kişiliğinin, ehliyeti tasfiye amacıyla sınırlı olmak üzere tasfiye sırasında da devam edeceğini” hükme bağlamaktadır.
Maddenin pratik işlevi, tasfiye sürecinin hukuki boşlukta yürümesini önlemektir. Tüzel kişilik sona erdiğinde — dernek feshedildiğinde, şirket infisah kararı aldığında, vakıf kapatıldığında — malvarlığının alacaklılara ve hak sahiplerine dağıtılması, borçların ödenmesi, devam eden davalar ile sözleşmelerin tasfiyesi gerekir. Bu işlemlerin yapılabilmesi için tasfiye süresince tüzel kişilik varlığını sürdürmek durumundadır; aksi takdirde hukuki işlemler muhatap bulamaz. Kişiliğin “tasfiye amacıyla sınırlı” devamı, bu süreçte yeni hukuki ilişki kurulmasına izin vermez; yalnızca mevcut hukuki ilişkilerin tasfiyesi için zorunlu adımlar atılabilir.
Bu hüküm, Ticaret Hukuku, Borçlar Hukuku ve Medeni Usul Hukuku bakımından önemli sonuçlar doğurur. TTK 251 limited şirket, TTK 536 anonim şirket tasfiyesinde aynı ilke kanun kapsamında düzenlenmiştir; TMK 52 bu düzenlemelerin genel tüzel kişiler için omurga normudur. Tasfiye halindeki tüzel kişi aleyhine dava açılabilir, icra takibi başlatılabilir; tasfiye memurları tüzel kişiyi temsil eder. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, tasfiye süresince ticaret sicilinden silinmemiş şirket adına yapılan işlemlerin geçerli sayılabileceğini kabul etmiş; sicilden silme sonrası açılan davaların ise tasfiye memurunun görevinin devam edip etmediğine göre değerlendirileceğini içtihat olarak yerleştirmiştir.