TMK 53. Madde
(1) Tüzel kişinin malvarlığının tasfiyesi, kanunda ve kuruluş belgesinde aksine hüküm bulunmadıkça, terekenin resmî tasfiyesine ilişkin hükümlere göre yapılır.
TMK 53. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 51 inci maddesini karşılamaktadır. Maddenin yeri, yürürlükteki hükümden, kaynak Kanundan ve 1984 tarihli Öntasarıdan farklıbir sistematik izlenmek suretiyle, “malvarlığının tasfiyesi” konusu “malvarlığının özgülenmesi” konusunun 12 önüne alınmıştır. Bunun sebebi, özgüleme aşamasının ancak tasfiyeden sonra söz konusu olabileceği gerçeğidir. Madde içerik itibarıyla, yürürlükteki metinden ve kaynak Kanundan ayrılarak, 1984 tarihli Öntasarının 52 nci maddesi hükmündeki tercihi izlemiştir. Buna göre, sona erme sebebi gerçekleşen tüzel kişinin tasfiyesi, yürürlükteki metinde olduğu gibi “… kooperatif şirketlere tatbik edilen hükümlere tevfikan…” değil, kanunda ve kuruluşbelgesinde aksine hüküm bulunmadıkça, terekenin resmî tasfiyesine ilişkin hükümlere göre yapılır. Sona erme sebebi gerçekleşen tüzel kişinin tasfiyesinde uygulanacak olan terekenin resmî tasfiyesine ilişkin hükümler ile kasdedilen ise 632 ve 633 üncü madde hükümleri değil, 634 ilâ 636 ncı maddeleri arasında getirilmişolan tasfiye usulühükümleridir. Hâ kim bu hükümleri doğrudan değil, ancak kıyas yoluyla uygulayabilir.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 53. maddesi, sona eren tüzel kişinin malvarlığının nasıl tasfiye edileceğini düzenleyen temel hükümdür. Madde, tasfiyenin “kanunda ve kuruluş belgesinde aksine hüküm bulunmadıkça terekenin resmî tasfiyesine ilişkin hükümlere göre” yapılacağını öngörerek genel bir yedek norm kuralı getirmiştir.
Hükmün en dikkat çekici özelliği, tasfiyenin terekenin resmi tasfiyesine, yani miras hukukundaki tasfiye rejimine (TMK 612-618) atfedilmesidir. Bu yollama, tüzel kişilik tasfiyesini miras tasfiyesindeki temel ilkelere — alacaklıların korunması, malvarlığının envanterinin çıkarılması, tasfiye memurunun denetim altında tutulması ve artanın hak sahiplerine devri — bağlar. Kanunda özel düzenleme varsa (TTK’daki şirket tasfiyesi, 5737 sayılı Vakıflar Kanunu’ndaki vakıf tasfiyesi, 5253 sayılı Dernekler Kanunu) önce o uygulanır; kuruluş belgesinde de özel hüküm varsa bu da genel kurala tercih edilir. Böylece TMK 53 yalnızca herhangi bir özel düzenlemenin olmadığı tüzel kişilikler için işletilir.
Tasfiye sürecinde malvarlığının envantere alınması, alacakların tahsil edilmesi, borçların ödenmesi ve tasfiye artığının özgüleme kurallarına göre dağıtılması sırasıyla yerine getirilir. Tasfiyeyi kim yönetir sorusu önem taşır: kuruluş belgesi ya da kanun tasfiye memurunu belirlememişse mahkeme tasfiye memuru atar. Alacaklılar ilan yoluyla bildirime çağrılır; sırası geldikçe ödenir; artan malvarlığı ise TMK 54 çerçevesinde özgüleme rejimine tabi olur. Yargıtay 23. Hukuk Dairesi, tasfiye usulünün kanuna aykırı yürütülmesi halinde alacaklıların hem tasfiye memurundan hem de tüzel kişilik sona erdikten sonra varsa eski yöneticilerden TBK 49 çerçevesinde tazminat talep edebileceğini kabul etmektedir.