TMK 575. Madde
(1) Miras, mirasbırakanın ölümüyle açılır. Mirasbırakanın sağlığında yapmış olduğu mirasla ilgili kazandırmalar ve paylaştırmalar, terekenin ölüm anındaki durumuna göre değerlendirilir.
TMK 575. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 517 nci maddesini karşılamaktadır. İsviçre MedenîKanununun 537 nci maddesinin kenar başlığı “Mirasbırakan yönünden şartı” şeklindedir. Ancak, maddede mirasın hangi anda açıldığıve terekenin hangi andaki değerinin esas alınacağıhususlarıdüzenlenmekte olduğundan, yürürlükteki “Açılma sebebi” şeklindeki kenar başlığın bu amaca uygun olarak “Açılma ve değerlendirme anı” biçiminde değiştirilmiştir. Böylelikle mirasbırakanın, ölüme bağlıkazandırmaların konusu olan tereke mallarıile mirasçılar arasında paylaşılmasısöz konusu olan tereke mallarının ölüm anındaki değerlerinin esas alınacağıaçıklık kazanmaktadır. Hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
TMK Madde 575, mirasın açılma anını ve terekenin değerlendirileceği zaman noktasını düzenlemektedir. Hüküm, mirasın mirasbırakanın ölümüyle açılacağını belirleyerek miras hukukunun temel başlangıç anını saptar; ölüm anı, mirasçılık sıfatının doğduğu, mülkiyetin külli halefiyet yoluyla geçtiği TMK 599 ile uyumlu kritik andır. Madde, ölümün hukuki sonuçlarını belirleyen TMK 28 ve gaiplik halinde mirasın açılmasına ilişkin hükümlerle birlikte değerlendirilir. Ayrıca mirasbırakanın sağlığında yaptığı mirasla ilgili kazandırmalar ve paylaştırmaların, terekenin ölüm anındaki durumuna göre değerlendirileceği kuralı, denkleştirme ve tenkis hesaplamalarının ortak zaman ölçütünü oluşturur. Gerekçede, kenar başlığın Açılma sebebi yerine Açılma ve değerlendirme anı olarak değiştirildiği, çünkü maddenin hem açılma anını hem de değerlendirmede esas alınacak zamanı düzenlediği, hüküm değişikliği yapılmadığı açıklanmaktadır.
Maddenin uygulama mekanizması bakımından ölüm anı, hem mirasçıların belirlenmesinde hem de payların hesaplanmasında esas alınır. Mirasçılık sıfatı, ölüm anında hayatta olan veya sağ doğmak koşuluyla cenin durumundaki kişilere tanınır; bu nedenle ölüm tarihinin kesin tespiti büyük önem taşır. Değerlendirme anı kuralı uyarınca, mirasbırakanın sağlığında yaptığı bağış, denkleştirmeye tabi kazandırma veya vasiyet konusu malların değeri, kazandırmanın yapıldığı tarihteki değil, ölüm anındaki değer üzerinden hesaplanır. Örneğin mirasbırakanın yıllar önce bir çocuğuna bağışladığı taşınmazın denkleştirme veya tenkis hesabında, taşınmazın ölüm tarihindeki rayiç değeri dikkate alınır. Bu mekanizma, enflasyon ve değer artışlarının mirasçılar arasındaki eşitliği bozmasını önler ve saklı pay hesaplarının adil biçimde yapılmasını sağlar. Ölüm anı ayrıca tenkis ve denkleştirme sürelerinin başlangıcı için de referans noktasıdır.
TMK Madde 575’e göre ölüm anının yanlış belirlenmesi veya değerlendirmede başka bir tarihin esas alınması, miras paylarının hatalı hesaplanmasına ve paylaştırmanın iptaline yol açar. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, denkleştirme ve tenkis davalarında kazandırma konusu malların ölüm günündeki değerinin esas alınacağını, gerektiğinde bilirkişi marifetiyle bu tarihteki rayiç değerin tespit edileceğini istikrarlı biçimde kabul etmektedir. Somut bir örnekle: mirasbırakan 2015 yılında bir oğluna o tarihte 200 bin lira değerinde bir daire bağışlamış ve 2024 yılında ölmüşse, denkleştirme hesabında dairenin 2024 yılındaki güncel değeri, örneğin 4 milyon lira esas alınır; böylece diğer mirasçıların payları güncel değer üzerinden korunur. Aynı şekilde mirasbırakanın aynı anda hayatta olmayan bir kişiye yaptığı kazandırma geçersiz sayılır. Bu kurallar, terekenin gerçek ekonomik durumunu yansıtarak mirasçılar arasındaki adaleti güvence altına alır.