TMK 71. Madde
(1) Üyeler, dernek düzenine uymak ve derneğe sadakat göstermekle yükümlüdürler.
(2) Her üye, derneğin amacına uygun davranmak, özellikle amacın gerçekleşmesini güçleştirici veya engelleyici davranışlardan kaçınmakla yükümlüdür.
TMK 71. Madde Gerekçesi
Madde “Diğer yükümlülükler” kenar başlığıaltında üyelerin manevî yükümlülüklerinin neler olduğunu düzenlemektedir. Bu yükümlülüklerin birer birer belirtilmesindeki güçlük göz önünde tutularak birinci fıkrada genel düzenlemeye yer verilmiş, ikinci fıkrada ise bu kapsamda değerlendirilebilecek bazıözel nitelikli yükümlülükler sayılmıştır.
Açıklama
TMK Madde 71, dernek üyeliğinin yalnızca maddi ödevlerden ibaret olmadığını, üyeyi derneğe bağlayan manevi nitelikli yükümlülüklerin de bulunduğunu ortaya koyar. Hükmün birinci fıkrası, üyelere dernek düzenine uyma ve derneğe sadakat gösterme borcunu genel bir çerçeve içinde yükler; ikinci fıkra ise bu sadakat borcunun en somut görünümünü, derneğin amacına uygun davranma ve amacın gerçekleşmesini güçleştirici ya da engelleyici davranışlardan kaçınma ödevi olarak özelleştirir. Bu düzenleme, TMK Madde 70’te öngörülen ödenti verme borcunu tamamlayan manevi yönü oluşturur ve TMK Madde 2’deki dürüstlük kuralıyla doğrudan bağlantılıdır; üye, tüzükte yer alan kurallara ve genel kurul kararlarına uymakla aynı zamanda dernek iç hukukuna riayet etmiş olur.
Uygulamada sadakat yükümlülüğü, üyenin derneğin itibarını zedeleyici beyanlardan kaçınmasını, dernek sırlarını korumasını, organların meşru kararlarına aykırı fiili tutumlar sergilememesini ve amaca rakip oluşturacak girişimlerden uzak durmasını kapsar. Yükümlülüğün ihlali genellikle tüzükte disiplin sebebi olarak somutlaştırılır; çünkü TMK Madde 71 soyut bir ödev koyar, bunun yaptırımı ise tüzük ve genel kurul kararlarıyla belirginleşir. Örneğin bir hayır derneğinde üyenin, derneğin topladığı bağışları kötülemek için kamuoyu kampanyası yürütmesi, doğrudan amacı engelleyici davranış sayılır. Üyenin eleştiri hakkı ile sadakat borcu arasındaki denge ise dürüstlük kuralı ışığında, eleştirinin yıkıcı ve amacı baltalayıcı niteliğe ulaşıp ulaşmadığına bakılarak kurulur.
Bu yükümlülüklerin ağır biçimde ihlali, üyenin TMK Madde 67 uyarınca dernekten çıkarılmasının haklı sebebini oluşturabilir; tüzükte çıkarma sebepleri sayılmamışsa dahi sadakat borcuna aykırılık başlı başına haklı sebep teşkil eder. Yargıtay’ın dernek hukukuna ilişkin içtihatlarında, üyenin amaca aykırı sistematik tutumu çıkarma kararının geçerliliği bakımından dayanak kabul edilmektedir. Somut bir örnekte, bir meslek derneğinde yönetime karşı asılsız suç isnatlarında bulunarak derneğin kamu nezdindeki güvenilirliğini sarsan üye hakkında alınan çıkarma kararı, sadakat yükümlülüğünün ihlaline dayandırıldığında ayakta kalır. Buna karşılık üye, çıkarma kararının haklı sebebe dayanmadığını ileri sürerek itiraz ve dava yoluna gidebilir; böylece TMK Madde 71’deki ödevler, dernek içi disiplin ile bireysel hak güvencesi arasında dengeli bir uygulama alanı bulur.