TMK 589. Madde
(1) Mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya re’sen tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak üzere gerekli olan bütün önlemleri alır.
(2) Bu önlemler, özellikle kanunda belirtilen hâllerde terekede bulunan mal ve hakların yazımına, terekenin mühürlenmesine, terekenin resmen yönetilmesine ve vasiyetnamelerin açılmasına ilişkindir.
(3) Önlemlerle ilgili giderler, ileride terekeden alınmak üzere, başvuran kişi tarafından; önleme hâkimin re’sen karar verdiği hâllerde Devlet tarafından karşılanır.
(4) Mirasbırakan, yerleşim yerinden başka bir yerde ölmüş ise, o yerin sulh hâkimi bu ölümü yerleşim yeri sulh hâkimine gecikmeksizin bildirir ve mirasbırakanın ölüm yerinde bulunan mallarının korunması için gerekli önlemleri alarak bununla ilgili dosyayı ve varsa vasiyetnameyi yerleşim yeri sulh hâkimine gönderir.
TMK 589. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 531 inci maddesini karşılamaktadır. Ayırım başlığı “İhtiyatîTedbirler” yerine İsviçre MedenîKanununun 551 inci maddesine uygun olarak “Koruma Önlemleri” şeklinde değiştirilmiştir. Yürürlükteki maddenin birinci fıkrasıİsviçre aslına uygun olarak iki fıkra hâline getirilmiş, ayrıca maddeye üçüncüfıkradan önce gelmek üzere yeni bir fıkra eklenerek, toplam dört fıkraya dönüştürülmüştür. Eklenen yeni üçüncüfıkra ile koruma önlemleriyle ilgili giderlerin, ileride terekeden alınmak koşuluyla, istemde bulunan kişiden; hâkimin re’sen önleme karar vermesi hâlinde ise Devlet tarafından karşılanmasıkabul edilmiştir. Yapılacak giderlerin doğuracağıisteksizlik ve çekingenlik göz önünde tutulursa, bu fıkra sayesinde, terekeye ilişkin bu tür tedbirlerin alınmasının kolaylaştırılmasıamaçlanmıştır. Maddenin son fıkrasında, yürürlükteki metinden farklıolarak, mirasbırakanın yerleşim yerinden başka yerde ölmesi hâlinde, o yerin sulh hâkiminin gerekli koruma önlemlerini aldıktan sonra dosyayı, mirasbırakanın yerleşim yeri sulh mahkemesine göndermesi kabul edilmiştir. Yürürlükteki metinde bu konu düzenlenmemişolduğundan bu hususa açıklık getirilme gereği duyulmuştur.
Açıklama
TMK Madde 589, mirasın açılmasının ardından terekenin korunmasına ilişkin genel hükmü ortaya koyar ve sulh hâkimine geniş bir tedbir yetkisi tanır. Birinci fıkraya göre mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya re’sen, tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak için gerekli bütün önlemleri alır. Gerekçede de ayırım başlığının ‘ihtiyati tedbirler’ yerine İsviçre Medenî Kanunu’na uygun biçimde ‘koruma önlemleri’ olarak değiştirildiği belirtilir. Bu madde, kendisini izleyen mühürleme (TMK m.591), defter tutma (TMK m.590), resmen yönetim (TMK m.592) ve vasiyetnamenin açılması (TMK m.595 vd.) hükümlerinin çatısını oluşturur; ikinci fıkra bu önlemleri örnekleyici biçimde sayar. Yetki kuralı bakımından mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh mahkemesi kesin yetkilidir.
Maddenin işleyişinde dikkat çeken nokta, hâkimin hem talep üzerine hem de kendiliğinden harekete geçebilmesidir; bu, terekenin ve hak sahiplerinin menfaatinin kamusal nitelikte korunduğunu gösterir. Üçüncü fıkra, önlemlerle ilgili giderlerin ileride terekeden alınmak üzere başvuran kişi tarafından, hâkimin re’sen karar verdiği hâllerde ise Devlet tarafından karşılanacağını öngörür. Gerekçede bu yeni fıkranın, gider endişesinin doğurduğu çekingenliği gidererek koruma tedbirlerinin alınmasını kolaylaştırmayı amaçladığı açıklanır. Dördüncü fıkra, mirasbırakanın yerleşim yerinden başka bir yerde ölmesi hâlini düzenler: o yerin sulh hâkimi ölümü yerleşim yeri sulh hâkimine gecikmeksizin bildirir, ölüm yerindeki malların korunması için gerekli önlemleri alır ve ilgili dosyayı varsa vasiyetnameyle birlikte yerleşim yeri sulh hâkimine gönderir.
Koruma önlemlerinin alınmaması veya geciktirilmesi, tereke mallarının kaybı veya zarara uğraması hâlinde mirasçılar yönünden hak kaybı doğurur ve sorumluluğu gündeme getirebilir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh mahkemesinin yetkisinin kesin olduğunu, başka mahkemece alınan tedbir kararlarının dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesini gerektirdiğini vurgulamaktadır. Somut bir örnek: İstanbul’da yerleşik bir kişi tatil için gittiği Antalya’da vefat ederse, Antalya sulh hâkimi ölüm yerindeki otel kasasındaki değerli eşyayı ve aracı koruma altına alır, durumu İstanbul sulh hâkimine bildirir ve dosyayı oraya gönderir; asıl koruma ve mirasın geçişine ilişkin işlemler ise yetkili İstanbul sulh mahkemesinde yürütülür. Böylece TMK Madde 589, ülke çapında dağınık tereke mallarının dahi tek elden korunmasını sağlar.