TMK 597. Madde
(1) Mirasta hak sahibi olanların her birine gideri terekeye ait olmak üzere, vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının onaylı bir örneği hâkim tarafından tebliğ edilir.
(2) Nerede olduğu bilinmeyenlere vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımları ilân yolu ile tebliğ olunur.
TMK 597. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 537 nci maddesini karşılamaktadır. 116 Yürürlükteki maddenin”Alâkadarlara tebliğ ” şeklindeki kenar başlığı “İlgililere tebliğ ” şeklinde değiştirilmiştir. Maddede hüküm değişikliği yapılmamış, arılaştırılmak suretiyle daha anlaşılır bir şekilde kaleme alınmıştır. Maddenin ikinci fıkrasında, yürürlükteki metinde “ikametgâhımalûm olmayanlara” ilân yolu ile bildirim öngörüldüğühâlde, yapılan değişiklikle, “nerede olduğu bilinmeyenlere” bu tebligatın ilân yolu ile yapılacağıkabul edilmiştir. Buna göre önemli olan ilgilinin “yerleşim yerinin” bilinmemesi değil, nerede olduğunun bilinmemesidir. Kişinin yerleşim yeri bilindiği hâlde, nerede olduğu belli olmayabilir. Bu durumda da ilân yolu ile bildirim yapılacaktır.
Açıklama
TMK Madde 597, vasiyetnamenin açılmasının ardından mirasta hak sahibi olanların bu tasarruftan haberdar edilmesini sağlayan tebliğ yükümlülüğünü düzenler. Maddeye göre, mirasta hak sahibi olanların her birine, gideri terekeye ait olmak üzere, vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının onaylı bir örneği hakim tarafından tebliğ edilir. Gerekçede belirtildiği üzere, eski metindeki ‘Alâkadarlara tebliğ’ kenar başlığı ‘İlgililere tebliğ’ biçiminde sadeleştirilmiş, ancak hüküm esası korunmuştur. Bu tebliğ, vasiyetnamenin açılmasını düzenleyen TMK Madde 596’nın doğal devamıdır; açılan ve okunan vasiyetnamenin, ilgili kişilere resmen ulaştırılması suretiyle onların haklarını öğrenmeleri ve gerekli hukuki adımları atmaları amaçlanır. Hüküm, mirasçılık belgesine ilişkin TMK Madde 598 ile birlikte değerlendirilmelidir.
Maddenin işleyişinde tebliğin kapsamı ve yöntemi belirleyicidir. Tebliğ, vasiyetnamenin tamamının değil, yalnızca ilgili kişiyi ilgilendiren kısımlarının onaylı örneğini içerir; böylece her hak sahibi yalnızca kendisine ilişkin tasarruf hakkında bilgilendirilir ve diğer mirasçıların durumuna dair gizlilik ölçüsünde korunur. Tebliğin gideri terekeden karşılanır; bu, bilgilendirme yükümlülüğünün bireysel mirasçılara değil, mirasbırakanın geride bıraktığı malvarlığına yüklendiğini gösterir. İkinci fıkra ise özel bir durumu çözer: nerede olduğu bilinmeyen kişilere vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımları ilan yolu ile tebliğ olunur. Gerekçenin önemle vurguladığı üzere, burada belirleyici olan kişinin yerleşim yerinin değil, fiilen nerede bulunduğunun bilinmemesidir; yerleşim yeri bilinse bile kişiye ulaşılamıyorsa ilan yoluna başvurulur.
Bu tebliğ yükümlülüğünün yerine getirilmesi, hak sahiplerinin vasiyetnameye karşı açabilecekleri iptal ve tenkis davalarının süreleri bakımından da kritik bir başlangıç noktası oluşturur; çünkü ilgili, tasarrufu ancak tebliğ ile öğrenmiş sayılır. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, vasiyetnamenin iptaline ilişkin hak düşürücü sürenin, ilgilinin tasarrufu ve iptal sebebini öğrendiği, kural olarak usulüne uygun tebliğin yapıldığı andan itibaren işlemeye başlayacağını kabul etmektedir. Somut bir örnek vermek gerekirse: yurt dışında yaşayan ve adresi tam olarak saptanamayan bir mirasçıya vasiyetnamenin ilgili kısmı ilan yoluyla tebliğ edilmişse, bu mirasçının iptal davası açma süresi ilan tarihinden itibaren hesaplanır. Böylece TMK Madde 597, vasiyetnameden doğan hakların etkin biçimde kullanılabilmesinin önkoşulu olan bilgilendirmeyi güvence altına alır.