TMK 87. Madde
(1) Dernekler, aşağıdaki hâllerde kendiliğinden sona erer:
1. Amacın gerçekleşmesi, gerçekleşmesinin olanaksız hâle gelmesi veya sürenin sona ermesi,
2. İlk genel kurul toplantısının kanunda öngörülen sürede yapılmamış ve zorunlu organların oluşturulmamış olması,
3. Borç ödemede acze düşmüş olması,
4. Tüzük gereğince yönetim kurulunun oluşturulmasının olanaksız hâle gelmesi,
5. Olağan genel kurul toplantısının iki defa üst üste yapılamaması.
(2) Her ilgili, sulh hâkiminden, derneğin kendiliğinden sonra erdiğinin tespitini isteyebilir.
TMK 87. Madde Gerekçesi
Madde yürürlükteki Kanunun 70 inci maddesini karşılamaktadır. Bu ve bunu izleyen iki maddede, derneğin sona erme sebepleri “Kendiliğinden”, “Genel kurul kararıile” ve “Mahkeme kararıile” kenar başlıklarıaltında üçmadde hâ linde düzenlenmiştir. Maddede derneğin kendiliğinden sona ereceği durumlar beşbent hâ linde belirtilmiştir.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 87. maddesi, derneklerin kendiliğinden sona erme hâllerini düzenlemektedir. Bu hâller beş başlık altında toplanmıştır: amacın gerçekleşmesi veya gerçekleşmesinin olanaksız hâle gelmesi, belirlenen sürenin sona ermesi, başlangıç koşullarından olan kurucu üye sayısının kalmaması, olağan genel kurulun iki defa üst üste yapılamaması ve tüzükte öngörülen başka bir sona erme sebebinin gerçekleşmesi.
Kendiliğinden sona erme, herhangi bir karar veya işleme gerek olmaksızın hukuki sonuç doğurması bakımından diğer sona erme türlerinden ayrılır. Bununla birlikte tasfiye işlemleri için bir tasfiye kurulunun oluşturulması gerekmekte; mal varlığının akıbeti tüzük hükümlerine ya da genel kurulun bu konudaki son kararına göre belirlenmektedir. Olağan genel kurulun art arda iki kez yapılamaması ise sıkça karşılaşılan pratik bir sona erme sebebidir; özellikle üye sayısının azaldığı derneklerde bu durum gündeme gelmektedir.
Dernekler Yönetmeliği, kendiliğinden sona erme hâllerinin mülki idare amirine bildirilmesini zorunlu kılmaktadır. Bildirim yapılmazsa idari yaptırım söz konusu olabilir. Tasfiye sürecinde dernek tüzel kişiliği sona erme anından itibaren tasfiye amacıyla sınırlı olarak devam eder. Yargıtay kararlarına göre kendiliğinden sona erme sebeplerinin varlığına ilişkin uyuşmazlıklar asliye hukuk mahkemesinde görülür; mahkeme sona ermenin gerçekleşip gerçekleşmediğini tespit kararıyla belirler.