Açıklama

Türk Medeni Kanunu’nun 100. maddesi, kamuya yararlı derneklere ve özel kanunlarla kurulan derneklere ilişkin özel hükümlerin saklı olduğunu belirtmektedir. Madde, TMK’nın genel dernek hukuku rejimi ile özel statülü dernekleri düzenleyen diğer kanunlar arasındaki öncelik ilişkisini kurmaktadır.

“Kamuya yararlı dernekler” kategorisi, Bakanlar Kurulu kararıyla tanınan özel bir statüdür. Bu statü; belirli vergi muafiyetleri, kamu yardımlarından yararlanma ve devlet arazilerini bedelsiz kullanabilme gibi ayrıcalıklar getirmektedir. 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun 27. maddesi bu ayrıcalıkların ayrıntısını düzenlemektedir. Kamuya yararlı statü verilmesi için genel yarara hizmet eden faaliyetin fiilen sürdürülmesi ve belirli büyüklük ölçütlerinin karşılanması gerekmektedir.

“Özel kanunlarla kurulan dernekler” ifadesi ise Türk Kızılay, bazı meslek kuruluşları ve uluslararası andlaşmalarla kurulan dernek niteliğindeki kuruluşları kapsamaktadır. Bu kuruluşlar için kuruluş kanunları öncelikli uygulama bulur; TMK hükümleri kuruluş kanununda boşluk bulunan hâllerde devreye girer. Bu yöndeki atıf, TMK’nın özel hukukun genel çerçevesini oluşturduğunu, özel statülü derneklerin ise bu çerçevenin dışına çıkan kendine özgü rejimlerine sahip olduğunu ortaya koymaktadır.