TMK 618. Madde
(1) Ödemeden âciz bir mirasbırakanın mirasını reddeden mirasçılar, onun alacaklılarına karşı, ölümünden önceki beş yıl içinde ondan almış oldukları ve mirasın paylaşılmasında geri vermekle yükümlü olacakları değer ölçüsünde sorumlu olurlar.
(2) Olağan eğitim ve öğrenim giderleriyle âdet üzere verilen çeyiz, bu sorumluluğun dışındadır.
(3) İyiniyetli mirasçılar, ancak geri verme zamanındaki zenginleşmeleri ölçüsünde sorumlu olurlar.
TMK 618. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 558 inci maddesini karşılamaktadır. Yürürlükteki maddenin kenar başlığındaki “mesuliyet” sözcüğüyerine “sorumluluk” sözcüğükullanılmıştır. Madde İsviçre MedenîKanununun 579 uncu maddesindeki aslına uygun olarak üçfıkra hâline getirilmişve arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Yürürlükteki metinde “terbiye ve talim için sarf olunan şeyler” ile ilgili olarak hiçbir sınırlama getirilmemiştir. Oysa günümüzde eğitim ve öğretim masrafları, yapılışbiçimine göre çok büyük rakamlara ulaşabilmektedir. Örneğin, yurt dışında yapılan bir eğitimle, yurt içinde yapılan normal bir eğitim ve öğretimin gerektirdiği harcamalar farklıdır. Bu nedenle maddenin ikinci fıkrasında bu tür harcamalara “olağan” olma koşulu getirilmiş, “olağan eğitim ve öğrenim giderlerinin” geri verme kapsamının dışında tutulacağıkabul edilmiştir. Öte yandan “evlenme esnasında âdet üzere verilen şeyler” çeyizi ifade ettiğinden, maddenin ikinci fıkrasında “âdet üzere verilen çeyiz”in geri verme kapsamıdışında tutulmuşolduğu ifade edilmiştir. ÜÇÜNCÜAYIRIM RESMÎDEFTER TUTMA
Açıklama
TMK Madde 618, ödemeden âciz bir mirasbırakanın mirasını reddeden mirasçıların, onun alacaklılarına karşı sorumluluğunu düzenleyerek mirasın reddinin alacaklılar aleyhine kötüye kullanılmasını önler. Birinci fıkraya göre, ödemeden âciz bir mirasbırakanın mirasını reddeden mirasçılar, onun alacaklılarına karşı, ölümünden önceki beş yıl içinde mirasbırakandan almış oldukları ve mirasın paylaşılmasında geri vermekle yükümlü olacakları değer ölçüsünde sorumlu olurlar. İkinci fıkra, olağan eğitim ve öğrenim giderleriyle âdet üzere verilen çeyizi bu sorumluluğun dışında tutar; üçüncü fıkra ise iyiniyetli mirasçıların ancak geri verme zamanındaki zenginleşmeleri ölçüsünde sorumlu olacağını öngörür. Bu hüküm, TMK 605 ve devamında düzenlenen mirasın reddi ve TMK 669 ve devamındaki denkleştirme (iade) kurallarıyla yakından bağlantılıdır; reddin alacaklıların hakkını boşa çıkarmasına engel olmayı amaçlar.
Uygulamada bu hüküm, mirasbırakanın sağlığında malvarlığını mirasçılarına aktararak alacaklılarından kaçırması ve mirasçıların da borçlu terekeyi reddederek hem kazanımı koruması hem borçtan kurtulması ihtimaline karşı bir denge kurar. Mirasçı, mirasbırakanın ölümünden önceki beş yıl içinde ondan aldığı ve denkleştirmeye tâbi olacak kazandırmalar ölçüsünde alacaklılara karşı sorumlu tutulur; böylece reddeden mirasçı borçtan tümüyle sıyrılamaz. İkinci fıkra, sosyal bakımdan olağan kabul edilen kazandırmaları kapsam dışında bırakır: çocuğun olağan eğitim ve öğrenim giderleri ile evlenirken âdet üzere verilen çeyiz, geri verme yükümlülüğüne tâbi tutulmaz. Gerekçede de açıklandığı üzere, eğitim giderlerine ‘olağan’ olma koşulunun eklenmesi, yurt dışı eğitim gibi olağanüstü harcamaları kapsam dışı saymamak içindir. Üçüncü fıkradaki iyiniyet kuralı ise aldığı değerin geri verilebileceğini bilmeyen mirasçıyı korur ve sorumluluğunu mevcut zenginleşmesiyle sınırlar.
Bu hükme dayanarak alacaklılar, reddeden mirasçıya karşı dava açarak belirtilen değer ölçüsünde alacaklarını talep edebilirler. Yargıtay ilgili Hukuk Dairesi, ödemeden âciz mirasbırakanın mirasını reddeden mirasçının, ölümden önceki beş yıl içinde aldığı ve denkleştirmeye tâbi kazandırmalar ölçüsünde alacaklılara karşı sorumlu olduğunu kabul etmektedir. Somut bir örnek vermek gerekirse: borca batık bir babanın oğlu, ölümünden iki yıl önce babasından önemli bir taşınmazı bağış yoluyla almış, sonra da borçlu terekeyi reddetmişse, babanın alacaklıları TMK Madde 618’in birinci fıkrası uyarınca bu oğlu, aldığı taşınmazın değeri ölçüsünde sorumlu tutabilir. Buna karşılık aynı babanın kızına evlenirken âdet üzere verdiği çeyiz, ikinci fıkra gereği bu sorumluluğun dışında kalır ve alacaklılar çeyiz değerini talep edemez.