TMK 105. Madde
(1) Özgülenen malların mülkiyeti ile haklar, tüzel kişiliğin kazanılmasıyla vakfa geçer.
(2) Tescile karar veren mahkeme, vakfedilen taşınmazın vakıf tüzel kişiliği adına tescil edilmesini tapu idaresine bildirir.
(3) Ölüme bağlı tasarrufla kurulan vakfın mirasbırakanın borçlarından sorumluluğu, özgülenen mal ve haklarla sınırlıdır.
TMK 105. Madde Gerekçesi
Madde kısmen yürürlükteki Kanunun 74 üncü maddesinin altı ve yedinci fıkralarınıkarşılamaktadır. Vakfın şekliyle ilgili olmayan bu iki fıkradaki konular, “Mal ve hakların kazanılması ve sorumluluk” başlığıaltındaki bu madde içerisinde yer almıştır. Ayrıca ölüme bağlıtasarruf yoluyla kurulan vakfın, mirasçı olarak atanmasıihtimali bakımından, mirasbırakanın borçlarından sorumluluğunun, özgülenen mal ve haklarla sınırlıolduğu esası getirilmiştir. Böylece vakfın kurulmasından sonra bazımal ve haklar elde etmesi ihtimali bakımından, mirasbırakanın alacaklılarının vakfa mirasbırakandan intikal eden mal ve haklar dışında vakfısorumlu tutmasıönlenmek istenmiştir.
Açıklama
TMK Madde 105, vakfa özgülenen mal ve hakların vakfın malvarlığına ne zaman ve nasıl geçeceğini, ayrıca ölüme bağlı tasarrufla kurulan vakfın borçlardan sorumluluğunun sınırını düzenleyen temel bir hükümdür. Birinci fıkraya göre özgülenen malların mülkiyeti ile haklar, vakfın tüzel kişilik kazanmasıyla, yani sicile tescille birlikte vakfa geçer; bu, tescilin kurucu etkisini düzenleyen TMK Madde 102 ile uyumludur. İkinci fıkra, taşınmazların vakıf adına tapuya tescili için mahkemenin tapu idaresine bildirimde bulunmasını öngörerek aynî hakların kazanılmasında özel bir usul getirir. Üçüncü fıkra ise ölüme bağlı tasarrufla kurulan vakfın mirasbırakanın borçlarından sorumluluğunu özgülenen mal ve haklarla sınırlayarak, sınırlı sorumluluk esasını benimser ve mirasçılık hükümleriyle bağlantı kurar.
Uygulama mekanizması bakımından, vakfeden malvarlığını senette tahsis etmiş olsa bile, mülkiyetin fiilen geçmesi tescil anına kadar gerçekleşmez; tescilden önce özgülenen mallar vakfedenin malvarlığında kalır ve bu nedenle TMK Madde 102 son fıkrası mahkemeye koruma önlemleri alma yetkisi tanır. Tescille birlikte taşınırlarda mülkiyet doğrudan vakfa geçerken, taşınmazlarda olağan tescil ilkesinden ayrılan özel bir mekanizma işler: mülkiyet kanunen tüzel kişilik kazanma anında geçmiş sayılır ve mahkeme bunu tapu idaresine bildirir; böylece vakfın ayrı bir tescil talebine ihtiyaç kalmadan tapu kütüğü düzeltilir. Ölüme bağlı tasarrufla vakıf mirasçı olarak atanmışsa, mirasbırakanın alacaklıları yalnızca vakfa intikal eden mal ve haklar üzerinden alacaklarını talep edebilir; vakfın kuruluştan sonra edindiği malvarlığı bu sorumluluğun dışında kalır.
Sonuçları itibarıyla bu sınırlı sorumluluk esası, vakfın sonradan kazandığı mal ve hakların mirasbırakanın borçlarına karşı korunmasını sağlar ve vakfın amacının zedelenmesini önler. Yargıtay, vakfa özgülenen taşınmazların mülkiyetinin tescille kazanıldığını ve tapu kaydının bu yöndeki bildirime dayanması gerektiğini kabul etmektedir. Somut bir örnek vermek gerekirse: vasiyetnamesinde tüm terekesini kuracağı bir kültür vakfına bırakan bir kişi öldüğünde, vakıf tescille kurulduğunda mirasbırakanın 500.000 TL borcu varsa, alacaklılar yalnızca vakfa geçen tereke değeri kadar takip yapabilir; vakfın daha sonra aldığı bağışlar veya kira gelirleri bu borçtan sorumlu tutulamaz. TMK Madde 105 böylece hem aynî hakların kazanılmasını hem de borç sorumluluğunun kapsamını netleştirerek vakıf malvarlığını güvence altına alır.