TMK 788. Madde
(1) Yararlanan taşınmazın ihtiyaçlarındaki değişiklik, yüklü taşınmazın irtifaktan doğan yükünü ağırlaştıramaz.
TMK 788. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 712 nci maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur. Maddenin kenar başlığı “İhtiyaçların değişmesi” şeklinde kısaltılmış, madde arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.
Açıklama
TMK Madde 788, irtifak hakkının kapsamının zaman içinde nasıl değişebileceğine bir sınır koyarak, yararlanan taşınmazın ihtiyaçlarındaki değişikliğin yüklü taşınmazın irtifaktan doğan yükünü ağırlaştıramayacağını hükme bağlar. Bu kural, irtifak yükünün kuruluş anındaki içerikle sınırlı kalmasını ve yüklü taşınmaz malikinin sonradan ortaya çıkan ihtiyaçlar nedeniyle daha ağır bir yükle karşılaşmamasını güvence altına alır. Madde, irtifak hakkının yerinin değiştirilmesini düzenleyen TMK m.791, kırsal irtifakların kapsamına ilişkin TMK m.789 ve bakım giderlerini düzenleyen TMK m.790 ile birlikte, irtifakın içeriğini ve sınırlarını belirleyen hükümler bütününün bir parçasını oluşturur. Böylece hak sahibinin yararlanma yetkisi, yüklü taşınmazın katlandığı yük ile dengeli biçimde sabitlenir.
Uygulamada bu hüküm, yararlanan taşınmazda meydana gelen kullanım, faaliyet veya ihtiyaç değişikliklerinin irtifak yükünü genişletmesini engeller. Hak sahibi, irtifaktan kuruluş amacına ve o tarihteki ihtiyaca uygun biçimde yararlanabilir; ancak taşınmazını daha yoğun kullanmaya başlaması, üzerinde yeni yapı veya işletme kurması gibi gelişmeler, yüklü taşınmaza düşen yükü artıramaz. Örneğin tek bir konutun erişimi için tanınmış bir geçit hakkı, yararlanan taşınmazda sonradan çok birimli bir tesis kurulması nedeniyle ağır trafik taşıyacak biçimde genişletilemez. İhtiyacın azalması halinde ise yük kendiliğinden artmaz; ancak yararlanma fiilen ortadan kalkmışsa terkin yolları gündeme gelebilir. Bu çerçevede irtifakın içeriği, kuruluş iradesi ve o günkü ekonomik tahsis amacı esas alınarak yorumlanır.
Hükmün sonucu, ihtiyaç değişikliği bahanesiyle yükün ağırlaştırılmaya çalışılması halinde yüklü taşınmaz malikinin bu genişlemeye itiraz edebilmesi ve gerekirse müdahalenin men’ini talep edebilmesidir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, irtifak hakkının kapsamının kuruluş amacına göre belirlendiğini, yararlanan taşınmazın sonradan artan ihtiyaçlarının yüklü taşınmazın yükünü ağırlaştıracak biçimde irtifakı genişletemeyeceğini istikrarlı olarak benimsemektedir. Somut bir örnekle, bir tarlanın sulanması için kurulmuş su alma irtifakı, yararlanan taşınmazın sonradan sanayi tesisine dönüştürülmesiyle sınai üretim için yoğun su çekimine elverecek biçimde genişletilemez; yüklü taşınmaz maliki TMK m.788 uyarınca bu ağırlaşmaya karşı koyabilir. Böylece irtifak yükü, kuruluş anındaki dengesiyle korunmuş olur.