TMK 817. Madde
(1) İntifa hakkı sahibi, intifa konusu taşınmazın ekonomik özgülenme yönünü malike önemli zarar verecek şekilde değiştiremez; özellikle onu yeni bir şekle dönüştüremeyeceği gibi, onda önemli bir değişiklik de yapamaz.
(2) İntifa hakkı sahibi, malike önceden haber vermek ve taşınmazın ekonomik özgülenme yönünde önemli değişiklik yapmamak koşuluyla taş, kireç, mermer ve turba ocakları ile benzerlerini açabilir.
TMK 817. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 741 inci maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur. Madde iki fıkra hâ linde düzenlenmiştir.
Açıklama
TMK Madde 817, taşınmaz üzerindeki intifa hakkında, intifa hakkı sahibinin taşınmazın ekonomik özgülenme yönünü ne ölçüde değiştirebileceğini düzenler. İntifa hakkı, sahibine malı kullanma ve semerelerinden yararlanma yetkisi verirken (TMK m.794), aynı zamanda malın özünü ve ekonomik kimliğini koruma yükümlülüğü de getirir. Bu madde, kullanma yetkisinin sınırını çizerek malikin çıplak mülkiyetini korur. İki fıkra hâlinde düzenlenen hüküm, bir yandan taşınmazın niteliğini esaslı biçimde değiştirmeyi yasaklarken, diğer yandan belirli ve sınırlı koşullarla yeni yararlanma biçimlerine açılma imkânı tanır. Böylece intifa hakkı sahibinin yararlanma serbestisi ile malikin malın kimliğini ve gelecekteki değerini koruma menfaati arasında ölçülü bir denge kurulur.
Maddenin uygulama mekanizması iki yönlü işler. Birinci fıkra bir yasak getirir: İntifa hakkı sahibi, intifa konusu taşınmazın ekonomik özgülenme yönünü malike önemli zarar verecek şekilde değiştiremez; özellikle taşınmazı yeni bir şekle dönüştüremeyeceği gibi, onda önemli bir değişiklik de yapamaz. Örneğin bir tarlayı maden ocağına, bir bağı fabrika arazisine çevirmek bu yasağın kapsamına girer. İkinci fıkra ise sınırlı bir açılım sağlar: İntifa hakkı sahibi, malike önceden haber vermek ve taşınmazın ekonomik özgülenme yönünde önemli değişiklik yapmamak koşuluyla taş, kireç, mermer ve turba ocakları ile benzerlerini açabilir. Bu iki koşulun (önceden bildirim ve özgülenme yönünü esaslı biçimde değiştirmeme) birlikte gerçekleşmesi gerekir; aksi hâlde açma yetkisi doğmaz.
Yasağın ihlali, malike koruma talepleri sağlar: Önemli değişiklik yapan intifa hakkı sahibine karşı malik, eski hâle iadeyi, değişikliğin durdurulmasını ve uğradığı zararın tazminini isteyebilir; ağır ihlal hâllerinde intifa hakkının güvenceye bağlanması veya sona erdirilmesi (TMK m.806) gündeme gelebilir. Yargıtay’ın intifaya ilişkin uygulamasında, malın özünün ve ekonomik kimliğinin korunması esası vurgulanmakta, intifa hakkı sahibinin taşınmazı esaslı biçimde dönüştürmesi hukuka aykırı sayılmaktadır. Somut bir örnekte, bir zeytinlik üzerinde intifa hakkına sahip olan kişi, bahçeyi sürdürerek ürün almaya devam etmelidir; zeytinleri sökerek araziyi yapı parseline dönüştüremez. Ancak arazide doğal bir mermer damarı varsa, malike önceden haber vermek ve tarımsal niteliği esaslı biçimde bozmamak şartıyla küçük bir ocak açabilir; bu sınır aşıldığında malik müdahalenin durdurulmasını ve tazminat isteyebilir.