TMK 198. Madde
(1) Eşlerden biri, birliğin giderlerine katılma yükümlülüğünü yerine getirmezse, hâkim onun borçlularına, ödemeyi tamamen veya kısmen diğer eşe yapmalarını emredebilir.
TMK 198. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 163 üncü maddesini karşılamaktadır. 1984 tarihli Öntasarının 160 ıncı maddesinden kenar başlık değiştirilmek suretiyle aynen alınmıştır. Yürürlükteki metin, kocanın “a ile vazifelerini ihmal etmesi”ne ilişkindir. Aslında söz konusu olan, eşlerden birinin birliğin giderlerine katılma yükümlülüğüdür. İsviçre Medenî Kanununun 177 nci maddesinde “bakım yükümlülüğü ” (Unterhaltsptlacht) ifadesi kullanılmıştır. Bunun karşılığı olarak maddede, 186 ncı maddede olduğu gibi birliğin giderlerine katılma yükümlülüğüdüzenlenmiştir. Bu yükümlülük, eşitlik ilkesi gereği yürürlükteki maddenin aksine her iki eşe yükletilmiştir. Bu sebeple madde, eşlerden birinin birliğin giderlerine katılma yükümlülüğünü yerine getirmemesi hâ linde hâ kimin, onun borçlularına borçlarınıdiğer eşe ödemelerini emredebileceği biçiminde düzenlenmiştir.
Açıklama
TMK Madde 198, eşlerden birinin birliğin giderlerine katılma yükümlülüğünü yerine getirmemesi hâlinde başvurulabilecek özel bir önlemi düzenler. Maddeye göre, eşlerden biri birliğin giderlerine katılma yükümlülüğünü yerine getirmezse hâkim, onun borçlularına ödemeyi tamamen veya kısmen diğer eşe yapmalarını emredebilir. Bu hüküm, birliğin giderlerine katılmayı düzenleyen TMK m.186 ile eşler birlikte yaşarken alınacak parasal katkı önlemini gösteren m.196 ile doğrudan ilişkilidir. Madde gerekçesinde, eski metnin yalnızca kocanın aile vazifelerini ihmaline ilişkin olduğu, oysa söz konusu yükümlülüğün eşitlik ilkesi gereği her iki eşe de ait bulunduğu vurgulanmış ve İsviçre Medeni Kanunu kaynaklı bu önlemin her iki eş yönünden de işleyecek biçimde düzenlendiği belirtilmiştir. Böylece hüküm, ailenin ekonomik düzenini doğrudan üçüncü kişiler üzerinden korumayı amaçlar.
Uygulama mekanizması, yükümlülüğünü ihmal eden eşin alacaklarına el atarak ailenin geçimini güvence altına alan dolaysız bir tahsil yöntemidir. Hâkim, talep üzerine, yükümlülüğünü yerine getirmeyen eşin borçlularına (örneğin işverenine, kira borçlusu kiracısına veya ona borçlu üçüncü kişilere) hitaben, ödemeyi tamamen ya da kısmen diğer eşe yapmalarını emreder. Bu karar borçluya bildirildikten sonra, borçlu ödemeyi yükümlü eşe değil diğer eşe yaparak borcundan kurtulur; aksine, karara rağmen yükümlü eşe ödeme yapan borçlu, bu ödemeyle borcundan kurtulamaz. Önlem genellikle düzenli gelir kaynakları (maaş, kira geliri gibi) bakımından pratik etki doğurur. Talepte bulunan eşin, diğerinin katılma yükümlülüğünü ihmal ettiğini ortaya koyması gerekir. Önlem, koşulların değişmesi hâlinde TMK m.200 uyarınca değiştirilebilir veya kaldırılabilir.
Hükmün sonucu, ailenin giderlerinin, yükümlülüğünü savsaklayan eşin gelir kaynaklarından doğrudan ve düzenli biçimde karşılanabilmesidir; bu sayede diğer eş, her ay ayrı icra takibi yapmak zorunda kalmadan korunur. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, bu önlemin uygulanabilmesi için katılma yükümlülüğünün ihlalinin somut biçimde ortaya konulması gerektiğini ve önlemin ailenin geçimini sağlama amacına hizmet ettiğini vurgulamaktadır. Somut bir örnek vermek gerekirse: maaşlı çalışan eş, ailenin geçimine hiçbir parasal katkıda bulunmuyor ve elindeki parayı kişisel harcamalara yönlendiriyorsa, diğer eş TMK Madde 198 uyarınca hâkimden, bu eşin işvereninin maaşın belirli bir kısmını doğrudan kendisine ödemesini talep edebilir. Hâkim, işverene hitaben bu yönde bir emir verir ve işveren ödemeyi diğer eşe yaptığında borcundan kurtulur. Böylece hüküm, ailenin ekonomik istikrarını üçüncü kişiler aracılığıyla doğrudan koruyan etkili bir araç sunar.