TMK 197. Madde
(1) Eşlerden biri, ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddî biçimde tehlikeye düştüğü sürece ayrı yaşama hakkına sahiptir.
(2) Birlikte yaşamaya ara verilmesi haklı bir sebebe dayanıyorsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine birinin diğerine yapacağı parasal katkıya, konut ve ev eşyasından yararlanmaya ve eşlerin mallarının yönetimine ilişkin önlemleri alır.
(3) Eşlerden biri, haklı bir sebep olmaksızın diğerinin birlikte yaşamaktan kaçınması veya ortak hayatın başka bir sebeple olanaksız hâle gelmesi üzerine de yukarıdaki istemlerde bulunabilir.
(4) Eşlerin ergin olmayan çocukları varsa hâkim, ana ve baba ile çocuklar arasındaki ilişkileri düzenleyen hükümlere göre gereken önlemleri alır.
TMK 197. Madde Gerekçesi
Maddenin birinci fıkrasıbirlikte yaş ama ya ara verilmesine ilişkin özel bir önlem getirmektedir. Bu hüküm İsviçre Medenî Kanununun 175 inci maddesinde hükme bağlanmıştır. İsviçre’deki hükümde olduğu gibi ortak yaşam nedeniyle eşlerden birinin kişiliği, ekonomik güvenliği ve ya ailenin huzuru ciddî şekilde tehlikeye düşmesi söz konusu olduğunda eşlerden her birinin ayrıyaş ama hakkıöngörülmüştür. Maddenin ikinci fıkrasıyürürlükteki Kanunun 137 nci maddesinde öngörülen koruma önlemlerini düzenlemektedir. İsviçre Medenî Kanununun 176 ncı maddesinin birinci fıkrasıhükmünden esinlenmek suretiyle kaleme alınan bu yeni hükümle, ayrıyaşamanın haklıolduğu hâ llerde, hâ kimin; a. Bir eşin diğerine yapacağıparasal katkıya, b. Konut ve ev eşyasından, hangi eşin hangi oranda yararlanacağına, c. Eşlerin mallarının yönetimine, ilişkin önlem kararıalmasıöngörülmüştür. Maddenin üçüncüfıkrası İsviçre Medenî Kanununun 176 ncı maddesinin ikinci fıkrasıhükmünden alınmıştır. Bu fıkra hükmü, maddede öngörülen önlemlerin, eşlerden birinin haklısebep olmaksızın birlikte yaşamaktan kaçınması ya da ortak yaşamın başka bir sebeple olanaksız hâ le gelmesi durumunda alınacağınıöngörmüştür. Maddenin son fıkrası İsviçre Medenî Kanununun 176 ncı maddesinin üçüncüfıkrasıhükmüne paralel bir hükümdür. Bununla, eşlerin birlikte yaşamasına ara verilmesi hâ linde hâ kimin ergin olmayan çocuklarla ilgili alacağıönlemler düzenlenmiştir. Madde, hâ kimin, alacağı bu önlemlerin çocuklarla ana ve baba arasındaki ilişkileri düzenleyen velâ yetle ilgili hükümlere dayanarak almasınıöngörmüştür.
Açıklama
TMK 197. maddesi, evlilik birliği içinde ayrı yaşama hakkını düzenlemektedir. Eşlerden biri, ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddi biçimde tehlikeye düştüğü sürece ayrı yaşama hakkına sahiptir. Bu hak, boşanma kararı alınmaksızın geçici biçimde ortak konutu terk etmeyi hukuken meşru kılar.
Ayrı yaşama hakkının kullanılması, boşanma için başvurulan terk sebebini (TMK 164) kendiliğinden oluşturmaz; birliği fiilen sona erdirmez. Ancak ayrı yaşama süresince nafaka, konut kullanımı ve çocuklara ilişkin geçici düzenlemeler için hâkime başvurulabilir. Bu geçici düzenlemeler, birliğin devamı süresince koruyucu işlev görür.
Madde, özellikle şiddet ya da ağır baskı altındaki eşlerin konutu terk etmesini hukuken mümkün kılmaktadır. Uygulamada ayrı yaşama hakkının varlığı şikâyet ve delillerle desteklenmeli; soyut iddialarla bu hakka dayanarak çekilen taraf, terk sebebiyle boşanma davasında savunma güçlüğü yaşayabilir. Yargıtay, ayrı yaşama sebebinin “ciddi tehlike” niteliği taşıyıp taşımadığını her somut olayda ayrıca değerlendirmektedir.