TMK 196. Madde
(1) Eşlerden birinin istemi üzerine hâkim, ailenin geçimi için her birinin yapacağı parasal katkıyı belirler.
(2) Eşin ev işlerini görmesi, çocuklara bakması, diğer eşin işinde karşılıksız çalışması, katkı miktarının belirlenmesinde dikkate alınır.
(3) Bu katkılar, geçmiş bir yıl ve gelecek yıllar için istenebilir.
TMK 196. Madde Gerekçesi
Madde İsviçre Medenî Kanununun 173 üncü maddesinin yeni hükmügöz önünde tutulmak suretiyle değiştirilerek yeniden kaleme alınmıştır. Burada eşlerin birlikte yaşamlarıdevam ederken, hâ kimin alacağıözel bir önlem hükme bağlanmıştır. Bu hükümle eşlerin evlilik birliğinin devamısırasında ailenin geçimi için gerekli olan parasal katkı ya ilişkin önlem öngörülmüştür. Hâ kimin, parasal katkıda bulunma kararıverirken göz önünde tutmasıgereken ölçüler ikinci fıkrada belirlenmiştir. Bu fıkra hükmüne göre hâ kim katkımiktarınıbelirlerken eşin 36 ev işlerini görmesini, çocuklara bakmasını, diğer eşin işinde karşılıksız olarak çalışmasıhususlarınıgöz önünde tutacaktır. Maddenin üçüncüfıkrasında önlem niteliğinde hükmedilecek katkısüresinin başlangıcıgösterilmiştir. Buna göre bu katkıistemden geriye doğru bir yıl ile gelecek yıllarıkapsayacaktır.
Açıklama
TMK Madde 196, eşler birlikte yaşarken ailenin geçimine yapılacak parasal katkının hâkim tarafından belirlenmesini düzenler. Birinci fıkraya göre eşlerden birinin istemi üzerine hâkim, ailenin geçimi için her birinin yapacağı parasal katkıyı belirler. İkinci fıkra, katkı miktarının belirlenmesinde eşin ev işlerini görmesini, çocuklara bakmasını ve diğer eşin işinde karşılıksız çalışmasını dikkate alınmasını öngörür. Üçüncü fıkra ise bu katkıların geçmiş bir yıl ve gelecek yıllar için istenebileceğini belirtir. Bu hüküm, birliğin giderlerine katılmayı düzenleyen TMK m.186, borçlulara ait önlemi gösteren m.198 ve birliğin korunmasına ilişkin genel hüküm m.195 ile bağlantılıdır. Madde gerekçesinde, eşlerin birlikte yaşamı sürerken ailenin geçimi için gerekli parasal katkıya ilişkin özel bir önlemin öngörüldüğü ve hâkimin görünmeyen emeği de gözetmesi gerektiği vurgulanır.
Uygulama mekanizması, eşler henüz ayrılmadan, aynı çatı altında yaşarken bile ailenin ekonomik düzenini koruyan bir araç sunar. Hâkim, eşlerin gelir ve malvarlığı durumlarını gözeterek her birinin geçime ne ölçüde katkıda bulunacağını belirler. Burada önemli olan, ikinci fıkranın getirdiği eşitlikçi bakıştır: ev işlerini gören, çocuklara bakan veya diğer eşin işyerinde karşılıksız çalışan eşin emeği de parasal bir katkı olarak değerlendirilir ve bu emek, nakdi katkı yükümlülüğünü azaltıcı biçimde dikkate alınır. Böylece evde harcanan emek hukuken görünür kılınır. Talepte bulunan eşin katkı isteyebilmesi için fiilen ayrı yaşaması gerekmez; birlikte yaşarken dahi diğer eşin geçime yeterince katkı yapmaması bu talebi mümkün kılar. Üçüncü fıkra uyarınca katkı, talep tarihinden geriye doğru bir yıllık dönemi ve geleceğe yönelik dönemi kapsayacak biçimde istenebilir.
Hükmün sonucu, birlikte yaşayan eşler arasında ailenin geçim yükünün adil biçimde paylaştırılması ve katkıdan kaçınan eşe karşı diğer eşin korunmasıdır. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, ev içi emeğin ve karşılıksız çalışmanın katkı miktarının belirlenmesinde mutlaka değerlendirilmesi gerektiğini ve bu katkının geçmiş bir yılı da kapsayabileceğini vurgulamaktadır. Somut bir örnek vermek gerekirse: aynı evde yaşamayı sürdüren eşlerden çalışan koca, gelirini tümüyle kendi harcamalarına ayırıp ailenin geçimine katkıda bulunmuyorsa, evde çocuklara bakan ve ev işlerini üstlenen kadın, henüz boşanma veya ayrılık söz konusu olmaksızın TMK Madde 196 uyarınca hâkimden kocanın ailenin geçimine düzenli parasal katkı yapmasına karar verilmesini isteyebilir. Hâkim, kadının görünmeyen emeğini de gözeterek katkı miktarını belirler ve bunu geçmiş bir yılı kapsayacak şekilde hükme bağlayabilir. Böylece hüküm, ailenin ekonomik dayanışmasını birlikte yaşam içinde dahi güvence altına alır.