TMK 214. Madde
(1) Eşler veya mirasçılar arasında bir mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davalarda, aşağıdaki mahkemeler yetkilidir:
1. Mal rejiminin ölümle sona ermesi durumunda ölenin son yerleşim yeri mahkemesi,
2. Boşanmaya, evliliğin iptaline veya hâkim tarafından mal ayrılığına karar verilmesi durumunda, bu davalarda yetkili olan mahkeme,
3. Diğer durumlarda davalı eşin yerleşim yeri mahkemesi.
TMK 214. Madde Gerekçesi
Madde, İsviçre Medenî Kanununun 194 üncü maddesini karşılamaktadır. 1984 tarihli Öntasarının 174 üncü maddesinde de aynıhüküm kabul edilmiştir. Yürürlükteki Kanunda bu maddeyi karşılayan bir hüküm yoktur. Bu madde ile mal rejimine ilişkin genel hükümler arasında, tasfiyeye ilişkin olarak çıkacak uyuşmazlıklarıçözümlemek üzere yetkili mahkemelerin gösterilmesinin uygun olacağıkabul edilmiştir. (1) numaralıbentte, mal rejiminin ölümle sona ermesi hâ linde, dava ekonomisi bakımından en uygun olan yerin, ölen eşin son yerleşim yeri mahkemesi olduğu kabul edilmiştir. (2) numaralıbentte, boşanmaya, evliliğin iptaline ve ya hâ kim tarafından mal ayrılığına karar verilmesi durumunda ise, bu davalarıgörmüşolan mahkemelerin yetkili olacağıbelirtilmek suretiyle birbirleriyle ilişkili olan bu davaların aynıyer mahkemesinde görülmesi sağlanmıştır. Son bentte ise, diğer hâ llerde genel yetki kuralına uygun olarak davalının yerleşim yeri mahkemesinin yetkili olduğu belirtilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 214, eşler veya mirasçılar arasında mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davalarda hangi mahkemenin yetkili olduğunu üç ayrı duruma göre belirleyerek, bu özel nitelikteki davaların doğru yer mahkemesinde görülmesini güvence altına alır. Hüküm, mal rejimi tasfiyesinin çoğu zaman ölüm, boşanma ya da evliliğin iptali gibi başka bir hukuki olaya bağlı olarak ortaya çıkmasından hareketle, yetki kurallarını bu bağlantıyı gözeterek düzenler. Düzenleme, TMK’nın 225 ve devamı maddelerindeki tasfiye esaslarıyla ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun genel yetki hükümleriyle birlikte değerlendirilir; özel bir yetki kuralı niteliğinde olduğundan, tasfiye davalarında öncelikle bu madde uygulanır.
Maddenin işleyişinde üç ölçüt belirlenmiştir. Mal rejimi ölümle sona ermişse, dava ekonomisi gözetilerek ölen eşin son yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir; bu, mirasa ilişkin işlemlerin de büyük ölçüde aynı yerde toplanmasını sağlar. Boşanma, evliliğin iptali ya da hâkim kararıyla mal ayrılığına geçilmesi durumunda ise, bu davaları görmekte yetkili olan mahkeme tasfiye davasında da yetkilidir; böylece birbiriyle sıkı bağlantılı davaların aynı mahkemede görülmesi ve çelişkili kararların önlenmesi amaçlanır. Bunların dışındaki hâllerde genel yetki kuralına dönülür ve davalı eşin yerleşim yeri mahkemesi yetkili kılınır. Bu üçlü ayrım, tasfiyenin hangi sebeple gündeme geldiğine göre uygulayıcıya net bir yol haritası sunar.
Yetki kurallarına aykırı açılan davalarda mahkeme, süresinde ileri sürülen yetki itirazı üzerine yetkisizlik kararı vererek dosyayı yetkili mahkemeye gönderir; bu da yargılamanın uzamasına ve hak kaybı riskine yol açabilir. Yargıtay, boşanma davasıyla birlikte ya da ardından açılan mal rejimi tasfiyesi davalarında, boşanmayı gören mahkemenin yetkisini istikrarlı biçimde uygulamakta ve aksi yöndeki yetki belirlemelerini bozmaktadır. Somut örnek: İzmir’de boşanma davası görülüp kesinleşen çiftin kadın eşi, edinilmiş mallara katılma alacağı için tasfiye davasını kocanın taşındığı Ankara yerine boşanmayı gören İzmir mahkemesinde açmalıdır; davayı Ankara’da açarsa, davalının yetki itirazıyla dosya İzmir’e gönderilir.