TMK 229. Madde
(1) Aşağıda sayılanlar, edinilmiş mallara değer olarak eklenir:
1. Eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalar,
2. Bir eşin mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler.
(2) Bu tür kazandırma veya devirlere ilişkin uyuşmazlıklarda mahkeme kararı, davanın kendisine ihbar edilmiş olması koşuluyla, kazandırma veya devirden yararlanan üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir.
TMK 229. Madde Gerekçesi
Madde İsviçre Medenî Kanununun 208 inci maddesinden kısmen değiştirilmek suretiyle alınmıştır. İsviçre Medenî Kanununun 208 inci maddesi iki fıkra hâ linde düzenlenmiştir. Birinci fıkra iki bent hâ linde olup, aynen alınmıştır. Buna karşılık İsviçre Medenî Kanununun 208 inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “Bu tür kazandırma ve devirlere ilişkin uyuşmazlıklarda, kararın, dava kendisine ihbar edilmişse bu devir ve kazandırmalardan yararlanan için verileceği”ne ilişkin hüküm alınmamıştır. Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunumuzda davanın üçüncükişiye ihbarıyla ilgili hükümler mevcut olduğundan, bu genel hükümler varken ayrıca böyle bir hükme gerek olmadığıdüşünülmüştür. Maddede eşlerin edinilmişmallarına ilâ vesi gerekli değerler iki bent hâ linde sayılmıştır. Tasfiyenin adil bir şekilde gerçekleştirilebilmesi için eşlerin bazıişlemlerle devrettiği edinilmişmallara ait malvarlığıdeğerlerin tasfiye sırasında edinilmişmallara eklenmelidir. Eşlerden her biri diğerinin malvarlığındaki artıştan pay alacağından, diğerinin bu payıazaltmak maksadıyla yaptığıtasarrufların tasfiye sırasında hesaba katılmasızorunludur. Bu nedenle (1) numaralıbentte, eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızasıolmaksızın, olağan hediyeler dışında yaptığıkarşılıksız kazandırmaların edinilmişmallara ek değer olarak eklenmesi öngörülmüştür. İsviçre Medenî Kanununda mal rejiminin sona ermesinden önceki beşyıl içinde yapılan kazandırmaların edinilmişmallara eklenmesi kabul edilmiştir. Bu hüküm mirasta tenk ise tâ bi tasarruflara ilişkin 565 inci maddenin (3) numaralıbendi hükmüne paralel olarak kaleme alınmıştır. İsviçre’de tenkisle ilgili bu maddeyi karşılayan İsviçre Medenî Kanununun 527 nci maddesinin (3) numaralıbendinde de bizden farklı olarak beşyıllık süre esas alınmıştır. Tenkisle ilgili olarak 565 inci madde ile paralellik sağlamak üzere, bu maddede, İsviçre’den farklı olarak son beşyıl içindeki değil son bir yıl içindeki kazandırmaların edinilmişmallara ilâ vesi kabul edilmiştir. Maddenin (2) numaralıbendinde, edinilmişmallara eklenmesi gereken değerlerden ikincisi olarak, bir eşin mal rejiminin devamısüresince diğer eşin payınıazaltmak amacıyla yaptığıdevirler değerlendirilmiştir. Burada da bir önceki bentte olduğu gibi mirasta tenk ise tâ bi tasarruflar arasında yer alan “saklıpay kurallarınıetkisiz kılmak amacıyla yaptığıaçık olan temliklere” benzer bir hüküm getirilmiştir. Eşlerden birinin mal rejiminin devam ettiği süre içinde diğer eşin edinilmiş 44 mallardan pay almasınıazaltmak üzere yaptığıdevirler de tasfiye sırasında edinilmişmallara, hiçdevir edilmemiş gibi eklenecektir.
Açıklama
TMK 229. maddesi, tasfiyede edinilmiş mallara değer olarak eklenmesi gereken kalemleri düzenlemektedir. İki kategori söz konusudur: birincisi, eşlerden birinin rejimin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğerin rızası olmaksızın olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalar; ikincisi ise bir eşin diğerinin katılma alacağını azaltmak kastıyla mal rejimi süresince yaptığı devirler.
Bu düzenleme, tasfiyeyi engellemek amacıyla yapılan mal kaçırmalarını önleme işlevi görmektedir. Diğer eşin katılma hakkını düşürmek kastıyla gerçekleştirilen devirler, sanki hiç yapılmamış gibi hesaba katılır. Kazandırma ya da devirden yararlanan üçüncü kişiler de davadan kendilerine ihbar edilmiş olması koşuluyla bu hesaptan etkilenebilir.
Birinci kategoride bir yıllık süre, miras hukukundaki tenkis hükümlerine paralel olarak belirlenmiştir. İkinci kategoride ise zaman sınırı yoktur; kastın varlığı ispat edildiği her durumda devir hesaba katılır. Yargıtay bu maddeyi dar değil geniş yorumlamakta ve mal kaçırma kastının dolaylı delillerle de ispat edilebileceğini kabul etmektedir.