TMK 230. Madde
(1) Bir eşin kişisel mallara ilişkin borçları edinilmiş mallardan veya edinilmiş mallara ilişkin borçları kişisel mallarından ödenmiş ise, tasfiye sırasında denkleştirme istenebilir.
(2) Her borç, ilişkin bulunduğu mal kesimini yükümlülük altına sokar. Hangi kesime ait olduğu anlaşılamayan borç, edinilmiş mallara ilişkin sayılır.
(3) Bir mal kesiminden diğer kesimdeki malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunulmuşsa, değer artması veya azalması durumunda denkleştirme, katkı oranına ve malın tasfiye zamanındaki değerine veya mal daha önce elden çıkarılmışsa hakkaniyete göre yapılır.
TMK 230. Madde Gerekçesi
Madde İsviçre Medenî Kanununun 209 uncu maddesini karşılamaktadır. Her bir eşin edinilmişmalvarlığının belirlenebilmesi için, tasfiye sırasında ilgili eşin kişisel malları ile edinilmişmallarıarasındaki alacak borçilişkileri göz önüne alınmalıdır. Maddenin birinci fıkrası, bir eşin mal gruplarıyla ilgili bir borcun diğer mal grubundan ödenmesi hâ linde tasfiye sırasında bunun denkleştirileceğini düzenlemektedir. Buna göre bir eşin kişisel mallarına ilişkin borçlarının edinilmişmallardan ve ya edinilmişmallarına ilişkin borçlarıkişisel mallardan ödenmiş ise, tasfiye sırasında denkleştirme yapılacak, edinilmişmallarda bu yüzden meydana gelen artma ya da eksilme hesaba katılacaktır. Maddenin ikinci fıkrası, eşin borçlarının hangi mal kesimine ait ise sadece o kesimi yükümlülük altına sokacağını hükme bağlamıştır. Aynıfıkrada hangi kesime ait olduğu anlaşılmayan borçlar bakımından bu borcun edinilmişmallara ilişkin olduğu hususunda bir karine getirilmiştir. Burada adî bir karine söz konusudur. Aksini iddia eden ispatla yükümlüdür. Maddenin üçüncüfıkrasında, denkleştirmenin değerlendirmesi açısından nazara alınacak ölçüler ve zaman konusunda bir hüküm getirilmiştir. Buna göre bir mal kesiminden diğer kesimdeki malın edinilmesine, iyileştirilmesine ve ya korunmasına katkıda bulunulmuşsa, denkleştirmede katkıoranına ve tasfiye sırasında mal mevcut ise bu andaki değeri, mal daha önce elden çıkmışsa, hakkaniyet ölçüleri göz önünde tutulmak suretiyle belirlenecek değeri esas alınacaktır.
Açıklama
TMK 230. maddesi, kişisel mallar ile edinilmiş mallar arasındaki borç ödemelerinden doğan denkleştirme istemini düzenlemektedir. Bir eşin kişisel malına ilişkin borcu edinilmiş maldan ya da edinilmiş malına ilişkin borcu kişisel maldan ödenmişse tasfiyede denkleştirme istenebilir. Her borç, ilişkin bulunduğu mal kesimine yük oluşturur; hangi kesime ait olduğu anlaşılamayan borç ise edinilmiş mal borcu sayılır.
Denkleştirme, iki mal grubu arasındaki çapraz ödemelerin tasfiyede geri alınmasını ifade eder. Kişisel malın borcu edinilmiş maldan ödenmişse, ödenen miktar kişisel malın artışı sayılarak tasfiyede edinilmiş mallara iade edilir; tersi durumda da aynı mantık uygulanır. Böylece her grubun gerçek artık değeri sağlıklı biçimde belirlenir.
Üçüncü fıkra, denkleştirmenin değerlemesine ilişkin kuralı içermektedir: katkı oranına ve tasfiye anındaki mal değerine göre hesap yapılır; mal daha önce elden çıkarılmışsa hakkaniyet ölçütü devreye girer. Bu değerleme yöntemi, enflasyon ve piyasa dalgalanmalarının gerçek katkıyı aşındırmasını önleyecek biçimde tasarlanmıştır. Tasfiye davalarında denkleştirme hesapları çoğunlukla bilirkişilere bırakılan karmaşık matematiksel işlemler içermektedir.