TMK 231. Madde
(1) Artık değer, eklenmeden ve denkleştirmeden elde edilen miktarlar da dahil olmak üzere her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır.
(2) Değer eksilmesi göz önüne alınmaz.
TMK 231. Madde Gerekçesi
Madde İsviçre Medenî Kanununun 210 uncu maddesini karşılamaktadır Madde artık değerin nasıl hesaplanacağınıdüzenlemektedir. Birinci fıkrada artık değerin, eklemelerden ve denkleştirmeden sonra elde edilecek miktarlar da katılmak suretiyle her eşin edinilmişmallarının toplam değerinden bu mallarla ilgili borçlar çıktıktan sonra kalan miktardan ibaret olduğu belirtilmiştir. İkinci fıkra, yapılacak hesapl ama sonucu edinilmişmallarla ilgili bir artık değerin orta ya çıkmamasıhâ linde yani değerdeki eksilme hâ linde bunun nazara alınmayacağınıöngörmüştür.
Açıklama
TMK Madde 231, edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesinde paylaşıma esas teşkil eden artık değerin nasıl hesaplanacağını düzenler. Birinci fıkraya göre artık değer, eklenmeden (TMK m.229) ve denkleştirmeden (TMK m.230) elde edilen miktarlar da dahil olmak üzere her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden, bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır. Böylece artık değer, her eşin edinilmiş malvarlığının net pozitif değerini ifade eder ve katılma alacağının matematiksel temelini oluşturur. İkinci fıkra, değer eksilmesinin göz önüne alınmayacağını öngörerek, hesap sonucu negatif bir değer çıkması hâlinde bunun diğer eşe yansıtılamayacağını belirtir. Hüküm, sürüm değerini esas alan TMK m.232, değerlendirme anını gösteren TMK m.235 ve paylaşımı düzenleyen TMK m.236 ile birlikte uygulanır. Gerekçe, düzenlemenin İsviçre Medenî Kanunu m.210 kaynaklı olduğunu açıklar.
Uygulama mekanizması bakımından her eşin artık değeri ayrı ayrı hesaplanır: önce eşin edinilmiş mallarının (TMK m.219) toplam değeri bulunur, buna eklenecek değerler (mal kaçırma amaçlı devirler, karşılıksız kazandırmalar) ve denkleştirme alacakları katılır; ardından bu mallara ilişkin borçlar düşülür. Geriye kalan pozitif tutar o eşin artık değeridir. İkinci fıkranın getirdiği önemli kural gereği, bir eşin edinilmiş malları borçlarından az çıkar, yani sonuç eksi olursa, bu eksilik sıfır kabul edilir ve diğer eşin alacağından mahsup edilmez; çünkü katılma alacağı yalnızca pozitif artık değer üzerinden doğar. Borçların hangi mal kesimine ait olduğunun belirlenmesinde TMK m.230 hükmü gözetilir; hangi kesime ait olduğu anlaşılamayan borç edinilmiş mallara ilişkin sayılır. Bu kurallar artık değerin doğru ve adil hesaplanmasını sağlar.
Artık değerin yanlış hesaplanması doğrudan katılma alacağının hatalı belirlenmesine yol açacağından, mahkemeler eklenecek değerleri, denkleştirmeyi ve borçları eksiksiz tespit etmek zorundadır. Yargıtay ilgili Hukuk Dairesi, artık değer hesabında edinilmiş malların değerinden o mallara ilişkin borçların düşülmesi gerektiğini ve değer eksilmesinin diğer eş aleyhine sonuç doğurmayacağını istikrarla kabul etmektedir. Somut bir örnek: bir eşin edinilmiş malları 1.500.000 TL değerinde, bu mallara ilişkin konut kredisi borcu 500.000 TL ise, eklenecek değer ve denkleştirme alacağı da hesaba katıldıktan sonra artık değer 1.000.000 TL olarak bulunur; diğer eş TMK Madde 231 ve 236 uyarınca bu tutarın yarısı üzerinde katılma alacağına hak kazanır. Eşin malları borçlarından az çıksaydı, eksilik diğer eşe yüklenmeyecek, sıfır kabul edilecekti.