TMK 236. Madde
(1) Her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olurlar. Alacaklar takas edilir.
(2) Zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir.
(3) a. Genel olarak
TMK 236. Madde Gerekçesi
Madde İsviçre Medenî Kanununun 215 inci maddesini karşılamaktadır. Maddenin birinci fıkrası, her eşin diğer eşe ait artık değerin yarısıoranında hak sahibi olduğunu hükme bağlamıştır. Mal rejiminin eşlerden birinin ölmesiyle sona ermesi hâ linde maddede bu istem hakkının ölen eşin mirasçılarına ait olduğu ifade edilmiştir. Maddenin ikinci fıkrası, tasfiye sonunda eşlerin birbirinden alacaklarıbulunmasıhâ linde, artık değere ilişkin alacak ile bu alacakların takas edilebileceğini öngörmüştür.
Açıklama
TMK 236. maddesi, edinilmiş mallara katılma rejiminin en temel sonucunu düzenlemektedir: her eş veya mirasçıları, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibi olurlar; alacaklar takas edilir. Artık değerler hesaplandıktan sonra büyük artık değere sahip eşin alacaklı olduğu miktar yarısı oranında diğere ödenir.
Katılma alacağı, para alacağıdır; mal ortaklığı gibi ortak mülkiyet oluşturmaz. Hesap mantığı şöyledir: her eşin artık değeri belirlenir, bu değerlerin farkının yarısı katılma alacağı olarak büyük değerden küçük değere ödenir. Negatif artık değer göz ardı edildiğinden, artık değeri sıfır olan eş ödeme yapmaz; yalnızca alacaklı olabilir.
Zina ya da hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde ise hâkim, kusurlu eşin katılma alacağını hakkaniyete uygun biçimde azaltabilir ya da tamamen kaldırabilir. Bu hüküm, ağır ahlaki ihlallere yaptırım niteliği taşımakta ve katılma alacağını otomatik bir hak olmaktan çıkararak hakkaniyet denetimine tâbi kılmaktadır. Yargıtay bu istisnayı dar yorumlamakta, yalnızca bu iki spesifik boşanma sebebinde uygulanabileceğini benimsemektedir.