TMK 254. Madde
(1) Evliliğin iptal veya boşanma kararıyla sona erdirilmesi hâlinde, ailenin ortak kullanımına özgülenmiş ve eşler arasında eşit olarak paylaşma konusu olan konutta kalmaya ve ev eşyasını kullanmaya hangisinin devam edeceği konusunda eşler anlaşabilirler. Konutta kalma hakkını elde eden eş, bu hakkın tapu kütüğüne şerh edilmesini isteyebilir.
(2) Eşlerin aile konutunda kimin kalmaya ve ev eşyasını kimin kullanmaya devam edeceği konusunda anlaşamamaları hâlinde, hakkaniyet gerektiriyorsa hâkim, olayın özelliklerini, eşlerin ekonomik ve sosyal durumlarını ve varsa çocukların menfaatlerini göz önünde bulundurarak bu hakka hangisinin sahip olacağına iptal veya boşanma kararıyla birlikte re’sen karar verir; bu kararında kalma ve kullanma süresini belirleyerek tapu kütüğüne şerhi için tapu memurluğuna bildirir.
(3) Hâkim aksine karar vermedikçe hak, belirlenen sürenin bitiminde kendiliğinden sona erer. Ancak, bu süre sona ermeden yararlanan tarafın durumunda değişiklik olması hâlinde, diğer taraf hâkimden, kararın gözden geçirilmesini isteyebilir.
(4) Eşler konutta kira ile oturuyorlarsa hâkim, gerektiğinde konutta kiracı sıfatı taşımayan eşin kalmasına karar verebilir. Bu durumda, kiralayanın sözleşmeden doğan haklarını güvenceye almak için gerekli düzenleme yapılmasına iptal veya boşanma kararıyla birlikte re’sen karar verilir.
TMK 254. Madde Gerekçesi
Maddeyle, evliliğin iptal ve ya boşanma kararıyla sona erdirilmesi üzerine, kanunen paylaşma ya tâ bi olan ve ailenin ortak kullanımına özgülenmişolan konut ve ev eşyasının paylaşmadan sonra nasıl kullanılacağı düzenlenmektedir. Bu hususun iptal ve ya boşanma davasısonunda çözümlenmesi, eşlerin gerek ekonomik ve gerekse psikolojik gelecekleri bakımından zorunludur. Burada sözüedilen paylaşmanın fiilî değil hukukî paylaşma olduğu kuşkusuzdur. Eşler arasında eşit olarak paylaşma ya konu olan ve ailenin ortak kullanımına özgülenen a ile konutunda kalma ya ve ev eşyasınıkullanma ya hangisinin devam edeceği konusunda aralarında anlaşabileceklerdir. Eşlerin bu konuda anlaşamamalarıhâ linde, hakkaniyet gerektiriyorsa hâ kim, somut olayın özelliklerine göre eşlerin ekonomik ve sosyal durumlarını ve varsa özellikle çocukların menfaatlerini göz önünde bulundurarak bu hakka hangisinin ve ne kadar süreyle sahip olacağına iptal ve ya boşanma kararıyla birlikte re’sen karar verecektir. Ayrıca, konutta kalma hakkınıelde eden eşin bu hakkının tapu kütüğüne şerh edileceği belirtilmekte, diğer eşin bu konutu satışsuretiyle el değiştirerek diğer eşin bu yararlanmasınıortadan kaldırmasıengellenmektedir. Bu şerh süreli olarak verilecek ve sürenin sonunda kendiliğinden sona erecektir. Ancak, şerh süresinin sona ermesinden önce de konutta kalma ve ev eşyasınıkullanma hakkıbulunan eşin durumunda değişiklik olmasıhâ linde diğer taraf hâ kimden durumun değiştirilmesini isteyebilecektir. Maddenin son fıkrası ile eşlerin birlikte yaşadıklarıkonutun kiralık olmasıhâ linde, hâ kimin, kiracısıfatına sahip olmayan eşe kullanım hakkınıverebileceği ve kira sözleşmesini bu yönde değiştirebileceği kabul edilmiştir. Burada kira sözleşmesinin taraflarında hâ kim kararıyla değişiklik söz konusu olacaktır. Madde, bu durumda hâ kimin, iptal ve ya boşanma kararıyla birlikte re’sen, kiralayanın sözleşmeden doğan haklarınıgüvence altına alabilme yetkisini de hükme bağlamıştır. Örneğin hâ kim, kiracı tarafından verilen güvencelerin yerine, yeni eşin kiracılık sıfatının başlaması üzerine güvencenin bu eş tarafından verilmesine karar verebilir.
Açıklama
TMK Madde 254, evliliğin iptal veya boşanma kararıyla sona ermesi hâlinde, ailenin ortak kullanımına özgülenmiş ve eşler arasında eşit paylaşma konusu olan konutta kalmaya ve ev eşyasını kullanmaya hangisinin devam edeceğini düzenler. Hüküm, paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin tasfiyesine ilişkin koruyucu bir kuraldır ve ölüm hâlini düzenleyen TMK m.255’in iptal/boşanma karşılığıdır. Buradaki paylaşmanın fiilî değil hukukî paylaşma olduğu gerekçede açıkça vurgulanmıştır. Aile konutuna ilişkin bu düzenleme, TMK m.194’teki aile konutu koruması ve boşanmada hâkimin re’sen aldığı tedbirlerle uyum içindedir. Eşler öncelikle anlaşabilir; konutta kalma hakkını elde eden eş, bu hakkın tapu kütüğüne şerh edilmesini isteyerek üçüncü kişilere karşı koruma elde eder ve diğer eşin satış yoluyla bu yararlanmayı ortadan kaldırmasını engeller.
Uygulama mekanizması bakımından eşler konutta kimin kalacağı ve ev eşyasını kimin kullanacağı konusunda anlaşamazlarsa, hakkaniyet gerektiriyorsa hâkim re’sen karar verir. Hâkim bu kararı verirken olayın özelliklerini, eşlerin ekonomik ve sosyal durumlarını ve varsa çocukların menfaatlerini göz önünde bulundurur; ayrıca kalma ve kullanma süresini belirleyerek tapu kütüğüne şerhi için tapu memurluğuna bildirir. Üçüncü fıkraya göre hâkim aksine karar vermedikçe hak, belirlenen sürenin bitiminde kendiliğinden sona erer; ancak süre dolmadan yararlanan tarafın durumunda değişiklik olursa diğer taraf hâkimden kararın gözden geçirilmesini isteyebilir. Dördüncü fıkra kira ilişkisini düzenler: konut kira ile tutulmuşsa hâkim, kiracı sıfatı taşımayan eşin konutta kalmasına karar verebilir ve kiralayanın haklarını güvenceye almak için gereken düzenlemeyi re’sen yapar.
Yaptırım ve sonuçlar yönünden, hâkimin tanıdığı kalma hakkı tapuya şerh edilerek üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir; kira ilişkisinde ise kiracı sıfatı hâkim kararıyla diğer eşe geçebilir ve kiralayanın menfaatleri güvenceye alınır. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, aile konutunda kalma hakkına ilişkin uyuşmazlıklarda çocukların menfaatini ve eşlerin ekonomik dengesini öncelikli ölçüt olarak değerlendirmektedir. Somut bir örnek: boşanan eşlerden çocukların velayetini alan kadın, ailenin ortak kullanımına özgülenmiş ve eşit paylaşıma tabi konutta kalmaya devam etmek isterse, anlaşma sağlanamadığında hâkim TMK m.254 uyarınca çocukların menfaatini gözeterek konutta kalma hakkını belirli bir süreyle kadına tanıyabilir ve bu hakkı tapuya şerh ettirir. Konut kira ile tutulmuşsa, kira sözleşmesinde kiracı erkek olsa bile hâkim kadının kiracı olarak kalmasına karar verebilir.