TMK 962. Madde
(1) İşletme olarak taşınır rehni karşılığında ödünç verme işiyle uğraşmak isteyenler, yetkili makamdan izin almak zorundadırlar.
TMK 962. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 876 ncımaddesini karşılamaktadır. Maddeyle kimlerin taşınır rehni karşılığıödünçpara verme işi ile uğrabileceği düzenlenmiştir. Yürürlükteki metindeki “hükümetten izin” ifadesi yerine “yetkili makamdan izin” ve “san’atıicra” yerine “işletme” ifadesi tercih olunmuştur.
Açıklama
TMK Madde 962, taşınır rehni karşılığında ödünç verme işiyle işletme olarak uğraşmak isteyenlerin yetkili makamdan izin almak zorunda olduğunu düzenler. Hüküm, bu faaliyetin serbestçe değil, ancak idari izinle yürütülebilen denetime tabi bir iş olduğunu ortaya koyar. Düzenleme, iznin süresini ve geri alınmasını gösteren TMK m.963 ile rehnin kurulmasını düzenleyen TMK m.964’ün önkoşulunu oluşturur. “Rehin karşılığı ödünç verme” işi, halk arasında rehinci olarak bilinen ve borçluların korunmasını gerektiren hassas bir alan olduğundan, kanun koyucu faaliyetin başlangıcını idari izne bağlamıştır. Bu izin sistemi, kredi ihtiyacı içindeki kişilerin sömürülmesini önlemeye yönelik kamusal bir koruma aracıdır.
Maddenin uygulanmasında temel yükümlülük, faaliyete başlamadan önce yetkili makamdan izin alınmasıdır. İzin, işletmenin mali yeterliliğini, faaliyet koşullarını ve mevzuata uygunluğunu önceden denetleme imkânı verir; böylece tüketici konumundaki borçlular fahiş faiz ve haksız uygulamalara karşı korunur. İzin almadan bu işi yürüten kişi, kanuna aykırı biçimde faaliyet göstermiş olur ve hem idari yaptırımlarla hem de faaliyetinin durdurulmasıyla karşılaşır. İzin yükümlülüğü, yalnızca gerçek kişiler için değil, bu işi işletme olarak yürütmek isteyen tüzel kişiler için de geçerlidir. İzin alınması, faaliyetin kayıt altına alınmasını ve kamu otoritesinin denetimine açık tutulmasını sağlayan bir önkoşuldur.
Hükmün sonucu, izinsiz yürütülen rehin karşılığı ödünç verme faaliyetinin hukuka aykırı sayılması ve idari müdahaleye konu olmasıdır. İzinsiz çalışan işletme kapatılabilir, faaliyeti durdurulabilir ve ilgili kişiler hakkında idari işlem tesis edilebilir. Bu izin sistemi, rehinci faaliyetinin kayıt altına alınmasını, denetlenebilir olmasını ve borçluların fahiş koşullara karşı korunmasını sağlar. İzin almadan faaliyete başlayan kişi, sonradan izin alsa dahi geçmiş izinsiz dönemine ilişkin sorumluluktan kurtulmaz. Örneğin yetkili makamdan izin almadan değerli eşya karşılığı ödünç para veren bir işyeri, ruhsatsız faaliyet nedeniyle kapatma yaptırımıyla karşılaşabilir. Danıştay ve idari yargının ruhsatsız faaliyetin durdurulmasına ilişkin içtihatları, izne tabi işlerin izinsiz yürütülmesinin idari yaptırımı haklı kıldığını ortaya koymakta; bu çerçeve TMK m.962’nin koruyucu amacını pekiştirmektedir.