TTK 1494. Madde
(1) Ölüm rizikosuna karşı yapılmış sigortalarda, birden fazla kişi payları belirtilmeksizin lehtar olarak atanmışsa, sigorta bedeli üzerinde hepsi eşit oranda hak sahibidir. Hak sahiplerinden biri tarafından alınmayan pay, diğerlerinin payına eklenir. Mirasın reddi veya mirastan vazgeçme lehtarın hakkı üzerinde etkili olmaz.
(2) Ölüm rizikosuna karşı yapılan sigortalarda lehtar belirtilmemişse, sözleşmenin sigorta ettirenin mirasçıları lehine, yaşama ihtimaline karşı yapılmış sigortalarda ise sigortalı lehine yapıldığı kabul olunur.
TTK 1494. Madde Gerekçesi
Tasarının bu maddesi ödenecek sigorta bedeli üzerindeki lehdarların payına ilişkin bir yorum kuralını içermektedir. Lehdar tayini, sağlararası bir muamele olup, üçüncü şahıs lehine sözleşmelerin bir uygulamasıdır. Sigortanın ölüm ihtimaline karşı yapılmış olması onu ölüme bağlı tasarruf haline getirmez. Bu nedenle, lehdarın mirası ret etmiş olması veya mirastan feragat etmiş olması hakkına tesir etmediği gibi, ölüm ihtimaline karşı yapılan sigortada, sözleşmede özel bir düzenleme yoksa lehdarların hepsi de sigorta bedeli üzerinde miras hisselerine bakılmaksızın hepsi eşit oranda hak sahibidir. Ancak, lehdarlardan herhangi biri payını almak istemeze, onun payı diğerleri arasında eşit olarak paylaştırılır. Uygulamada bazen özellikle de ölüm ihtimaline karşı yapılan hayat sigortalarında, lehdarın tayin edilmediği görülmekte ve sigorta ettiren ile sigortalı aynı kişi olması halinde sigorta tazminatının kime ödeneceği problemi yaşanmaktadır. Bu nedenle, maddenin ikinci fıkrası ile yine bir yorum kuralı getirilerek ölüm rizikosuna karşı yapılan sigortada lehdar tayin edilmemişse, sözleşmenin sigorta ettirenin mirasçıları lehine, yaşama ihtimaline karşı yapılan sigortada ise sigortalı lehine yapılmış sayılacağı düzenlenmiştir.
Açıklama
TTK Madde 1494, ölüm rizikosuna karşı yapılan sigortalarda lehtar atanmasının hukuki sonuçlarını düzenleyen önemli bir normdur. Madde, Türk Borçlar Kanunu’nun üçüncü kişi lehine sözleşme hükümleri ile uyumlu bir şekilde, sigorta bedeli üzerindeki hakların dağılımını belirlemektedir. TTK Madde 1494’e göre birden fazla lehtar atanması durumunda, sözleşmede aksine bir düzenleme yoksa lehdarlar eşit oranda hak sahibi olur. Bu kural, sigorta sözleşmesinin vasi karakteri ve ölüm halinde ortaya çıkan hukuki sonuçlarını belirlemede temel işlev görmektedir. Ayrıca madde, lehdarın mirası reddetmesi veya mirastan vazgeçmesinin sigorta bedeli üzerindeki hakkını etkilemeyeceğini açıkça hükme bağlamakta, böylece sigortanın ölüme bağlı tasarruf niteliği taşımadığını vurgulamaktadır.
Uygulamada TTK Madde 1494 çerçevesinde lehtar ataması, sigortalının vefatı halinde derhal gerçekleşir. Sigorta şirketi, belirtilen lehdarların tamamına eşit pay oranında sigorta bedeli ödemeyi yerine getirmekle yükümlü olur. Ancak lehdarlardan biri payını almaktan kaçınırsa veya öldöğü takdirde, onun hissesi kalan lehdarlar arasında eşit oranda bölüştürülür. Örneğin üç lehdar belirlenmiş ve biri payını reddetmişse, diğer ikisi orijinal hisselerinin yanında reddedilen payın yarısını daha alır. Sigorta sözleşmesinde farklı oranlarla lehtar belirtilmemişse bu yorum kuralı otomatik olarak uygulanır.
TTK Madde 1494’ün hukuki sonucu, sigorta bedeli üzerindeki hakların katı bir şekilde belirlenmesidir. Yargıtay kararları, bu düzenlemenin emredici nitelikte olduğunu ve taraflarca değiştirilemeyeceğini tevatüren vurgulamaktadır. Lehdarlar arasında eşit paylaşma ilkesi, ancak sözleşmede açık oranlama yapılması durumunda deviations geçer. Sigorta şirketi ödemeyi gerçekleştirdiğinde, miras hukuku kurallarına tabii olmaksızın doğrudan lehdarlara ödeme yapma yetkisine sahip olur; bu, miras reddi gibi durumlar karşısında da değişmez.