MESAM Lisans Bedeli: Kafe, Kuaför ve Düğün Salonu Ödemek Zorunda mı?

Kafe, kuaför ya da düğün salonu işleten kişi, bir gün MESAM veya MSG adına gönderilmiş ve lisans bedeli isteyen bir yazı alabilir. Yazı bir MESAM lisans bedeli isteyebilir ve işletmeci ödemezse birliğin dava açacağını bildirebilir. Yazıyı gönderen meslek birliği, talebini kural olarak Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa dayandırır. Kanun, eser kullanan umuma açık mahallerin hak sahiplerinden ya da hak sahiplerinin üyesi oldukları meslek birliklerinden izin almasını öngörür. Bu nedenle ilk soru, işletmenin umuma açık mahal sayılıp sayılmadığı ve korunan bir eseri gerçekten kullanıp kullanmadığıdır. Bu yazı, MESAM lisans talebinin hangi şartlara bağlı olduğunu, tarifenin nasıl oluştuğunu ve izinsiz kullanımın sonuçlarını ele alır. Yazı tarife tutarı vermez; çünkü lisans bedeli, ilan edilen tarifeye ve işletmenin sınıfına göre değişir.

Son güncelleme: 03.11.2026. Mevzuat kontrolü, Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun mevzuat.gov.tr’de yayımlanan güncel metni üzerinden yapılmıştır; metindeki en yeni değişiklik kaydı 21/12/2021 tarihli 7346 sayılı Kanuna aittir. Sınai Mülkiyet Kanunu, Türk Ticaret Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanununun yürürlükteki metinleri de esas alınmıştır.

MESAM Lisans Talebinin Kanuni Dayanağı

Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun (FSEK) 41. maddesi, umuma açık mahallerde eser kullanımını ayrıca düzenler. Buna göre girişi ücretli veya ücretsiz umuma açık mahaller, eser, icra, fonogram, yapım ve yayınları kullanmak ya da iletmek için izin alır. Mahal bu izni, 52. maddeye uygun bir sözleşmeyle hak sahiplerinden veya hak sahiplerinin üyesi oldukları meslek birliklerinden alır. Mahaller, sözleşmede yazılı mali hak ödemelerini de aynı maddenin hükümlerine göre yapar (FSEK m. 41/1).

Yükümlülüğün kaynağı, eser sahibinin mali haklarıdır. Bir eseri umumi mahallerde çalmak, okumak ya da işaret, ses veya resim nakline yarayan aletlerle göstermek temsil hakkının kapsamındadır (FSEK m. 24/1). Eserin yayın kuruluşları ve dijital iletim gibi araçlarla umuma iletilmesi hakkı da eser sahibine aittir (FSEK m. 25/1). Ayrıca başkaları temsil hakkını eser sahibinin yazılı izni olmadan kullanamaz. Eser sahibi bir meslek birliğine üyeyse, yetki belgesindeki yetkiler çerçevesinde birliğin yazılı izni aranır. Fıkra, eğitim kurumlarındaki temsil serbestisine ilişkin 33. madde ile yayın kuruluşlarına ilişkin 43. maddeyi saklı tutar (FSEK m. 24/3).

Mali haklara dair sözleşmelerin yazılı olması ve konusu olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır (FSEK m. 52). Dolayısıyla sözlü bir anlaşma ya da hakları belirtmeyen genel bir onay, kanunun aradığı izni karşılamayabilir. İşletmeci bu nedenle, lisans bedeli ödediği izin belgesinin hangi hakları kapsadığına dikkat etmelidir.

Kafe, kuaför ve düğün salonu umuma açık mahal sayılır mı?

Kanun, umuma açık mahal kavramını bir liste hâlinde saymaz. Bunun yerine sınıflandırma ölçütleri koyar. Bu ölçütler arasında mahallin bulunduğu bölgenin özelliği ile mahallin nitelik ve niceliği yer alır. Eser kullanımının sunulan ürün veya hizmetin ayrılmaz bir parçası olup olmadığı ve hizmete katkısı da hesaba girer (FSEK m. 41/2). Aynı fıkra, bazı umuma açık mahal türlerinin sınıflandırma dışında kalabileceğini de öngörür.

Örneğin arka planda müzik çalan bir kafe ile müziğin hizmetin merkezinde olduğu bir düğün salonu aynı sınıfta yer almayabilir. Kuaförde açık duran bir radyo da somut olaya göre iletim sayılabilir. Çünkü radyo-televizyon kuruluşları, yayınlarının umuma açık mahallerde iletimine izin verme veya yasaklama hakkına sahiptir (FSEK m. 80/1-C-3). Bu hak yayın kuruluşuna aittir; yayında çalan müzik eserleri bakımından eser sahiplerinin ve meslek birliklerinin hakları ayrıca değerlendirilir. Sınıflandırmanın usul ve esaslarını ise Bakanlığın çıkaracağı yönetmelik belirler (FSEK m. 41 son fıkra). Bu yazı, söz konusu yönetmeliğin ayrıntısına girmez.

Düğün salonunda canlı müzik yapılıyorsa durum biraz farklıdır. Bu durumda eser kullanımı çoğu zaman temsil niteliği taşır. Salonun umuma açık mahal niteliği ve etkinliğin özellikleri, somut olaya göre değerlendirmeye konu olur. Kanun, girişin ücretli ya da ücretsiz olmasını bu bakımdan belirleyici saymaz (FSEK m. 41/1).

Eser sahibi ve bağlantılı hak sahipleri ayrı ayrı talepte bulunabilir mi?

Bir şarkının kullanımında birden çok hak bulunur. Besteci ve söz yazarı eser sahibidir. Şarkıyı seslendiren icracı sanatçı ile kaydı yapan fonogram yapımcısının ise bağlantılı hakları vardır (FSEK m. 80). Kanun, fonograma tespit edilmiş icraları umuma iletenlere ayrı bir ödeme yükümlülüğü de yükler. Bu kişiler, eser sahiplerinin yanı sıra icracı sanatçılara ve yapımcılara veya ilgili alan meslek birliklerine uygun bir bedel öder (FSEK m. 80).

Bu nedenle tek bir meslek birliği ile yapılan sözleşme ve ödenen lisans bedeli, her hak grubunu kapsamayabilir. Bununla birlikte kanun, aynı sektörde faaliyet gösteren birliklerin protokolle ortak tarife belirleyebileceğini kabul eder (FSEK m. 41/5-2). Birlikler, tarife tespitinde ve sözleşme yapılmasında birlikte de hareket edebilir (FSEK m. 42/A/4). İşletmeci, hangi birliğin hangi hak grubu adına talepte bulunduğunu gelen yazıdan ve sözleşme taslağından ayrıca anlamalıdır.

Koruma süresi dolmuş eserler

Eser sahibinin mali hakları süreyle sınırlıdır. Koruma süresi, kural olarak eser sahibinin yaşadığı süre ve ölümünden itibaren 70 yıl devam eder (FSEK m. 27/1). Ancak süresi dolmuş bir bestenin yeni bir kaydı, ayrıca bağlantılı hak koruması taşıyabilir. İcracı sanatçının ve yapımcının hakları, tespitin yapıldığı tarihten itibaren 70 yıl devam eder (FSEK m. 82). Dolayısıyla eserin eski olması, çalınan kaydın serbestçe kullanılabileceği anlamına gelmez.

MESAM Lisans Bedeli ve Tarife Nasıl Belirlenir?

Lisans bedeli, kural olarak meslek birliklerinin belirlediği tarifeye dayanır. Kanuna göre birlikler, yapılan sınıflandırmaya bağlı olarak eser kullanımından doğan ödemelere ilişkin tarifeleri tespit eder. Ancak taraflar sözleşmeyi, bu tarife bedelleri veya kendi müzakereleri sonucunda belirleyecekleri bedeller üzerinden yapar (FSEK m. 41/3). Başka bir anlatımla kanun, tarifeyi müzakereyi dışlayan bir fiyat listesi olarak düzenlemez. Bu yüzden lisans bedeli, sözleşme görüşmesinin de konusudur.

Tarifelere ilişkin sözleşmelerde takvim yılı esastır ve tarifeler takvim yılı başından itibaren geçerli olur (FSEK m. 41/4). Meslek birlikleri, tarifeleri her takvim yılının dokuzuncu ayında Bakanlığa ve kullanıcıları temsil eden meslek kuruluşlarına bildirir. Aynı ay içinde tarifeleri kamuoyuna da duyururlar. Söz konusu kuruluşlar, kanunla kurulmuş kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarıdır (FSEK m. 41/6).

Umuma açık mahal, tarifeyi kendisi müzakere edebilir. Bunun yanında, bağlayıcı nitelikte yetki belgesi vererek üyesi olduğu meslek kuruluşu aracılığıyla da müzakere ve sözleşme yapabilir. Ancak tarife götürü usulde tespit edilmişse umuma açık mahaller yalnız meslek kuruluşları aracılığıyla müzakere edebilir (FSEK m. 41/6).

Kanun, tarifenin keyfî belirlenmesini önlemek için ölçütler de koyar. Birlikler tarifeleri, uluslararası uygulamaların ülkenin ekonomik ve toplumsal koşullarına uyarlanabilirliğini gözeterek makul seviyede belirlemelidir. Esas alınacak hususlar arasında rekabeti bozucu şart oluşturulmaması, yapılan sınıflandırma, ürün fiyatları, kullanım sıklığı ve ödeme planı da sayılır (FSEK m. 42/A/3). Her meslek birliği, sözleşme yaparken hakkaniyete uygun davranmakla da yükümlüdür (FSEK m. 42/A/1-5).

MESAM lisans tarifesinde uzlaştırma komisyonu

Onuncu ayda tarife üzerinde uzlaşma sağlanamaz ve sözleşme yapılamazsa, uzlaştırma yolu gündeme gelebilir. Bu durumda meslek birlikleri ve/veya meslek kuruluşları, en geç bu ayın sonuna kadar, tarifenin uzlaştırma komisyonunda müzakere edilmesini talep edebilir (FSEK m. 41/7). Fıkra, talep edebilecekler olarak meslek birliklerini ve meslek kuruluşlarını sayar; umuma açık mahalleri ayrıca anmaz. Tek bir işletmenin doğrudan başvurup başvuramayacağı metinden açıkça çıkmaz; bu yol, üyesi olduğu meslek kuruluşu aracılığıyla kullanılabilir.

Bakanlık komisyonu, taraflardan birinin talebi ve kendisinin uygun görmesi hâlinde, talep tarihinden itibaren on beş gün içinde oluşturur. Komisyonda Bakanlıktan bir, Rekabet Kurumundan iki temsilci; ayrıca ilgili meslek birlikleri ile kullanıcıları temsil eden meslek kuruluşlarının birer temsilcisi bulunur (FSEK m. 41/8). Komisyon, oluşturulduğu tarihten itibaren on beş gün içinde raporunu hazırlayıp Bakanlığa ve taraflara bildirir. Taraflar, rapor açıklandıktan sonraki on beş gün içinde tarifeleri sözleşmeye bağlayabilir (FSEK m. 41/9). Metin, rapordan sonra sözleşme yapmayı taraflara bırakan bir dille kurulmuştur.

Tarifede anlaşılamazsa dava ve dava sürerken müzik kullanımı

Taraflar tarife üzerinden sözleşme yapamazsa yargı yoluna başvurabilir (FSEK m. 41/10). Yargılama sürerken müzik kullanımı, işletmenin önceki yıl sözleşme yapıp yapmadığına göre farklılaşır. Bir önceki yıl sözleşme yapmış umuma açık mahal, ilgili meslek birlikleri aksini bildirmedikçe kullanmaya devam edebilir. Bunun için dava konusu tarifenin dörtte birini, dava sonuçlanıncaya kadar her üç ayda bir ilgili meslek birliği adına açılmış banka hesabına yatırması gerekir.

Buna karşılık bir önceki yıl sözleşme yapmamış ya da ilk kez sözleşme yapacak mahallerin bu şekilde kullanımı, ilgili meslek birliklerinin iznine bağlıdır (FSEK m. 41/10). Dava süresince ödenen lisans bedeli, mahkeme kararıyla tespit edilen tarife bedelinden mahsup edilir. Tarifelerin tespitinde ve uyuşmazlıkların çözümünde 42/A maddesinin üçüncü fıkrasındaki esaslar dikkate alınır (FSEK m. 41/11).

MESAM Lisans Yazısı Gelince Ne Yapılmalı?

MESAM lisans yazısı geldiğinde ilk adım, yazının hukuki dayanağını ve kapsamını incelemektir. İşletmede gerçekten müzik, radyo ya da televizyon yayını kullanılıyor mu? Kullanılan eserler, yazıyı gönderen birliğin temsil ettiği eserler arasında mı? Bu iki soru, MESAM lisans talebinin yerinde olup olmadığını belirlemede önemlidir.

Kanun, meslek birliklerine bilgi verme yükümlülüğü yükler. Birlikler, temsil ettikleri eserler ile üyelerine ilişkin bilgileri Bakanlığa bildirir ve bu bildirimi üç ayda bir günceller (FSEK m. 42/A/1-1). Ayrıca yazılı talepte bulunan ilgili kişilere, temsil ettikleri eserlerle ilgili bilgileri vermekle yükümlüdürler (FSEK m. 42/A/1-4). Bu nedenle işletmeci, ilgili kişi sıfatıyla temsil edilen eserlere ilişkin bilgiyi yazılı olarak isteyebilir.

MESAM lisans talebinde birliğin yetkisi de önemlidir. Üye hak sahiplerinin eserlerine ilişkin hakları meslek birliği, kendisine verilen yetki belgesine göre takip eder (FSEK m. 42/A son fıkra). Kanun metninde, hak sahiplerinin ödemeleri yetki verdikleri birlikler aracılığıyla talep edebileceği de yazılıdır (FSEK m. 41/12). Anayasa Mahkemesi, bu fıkradaki “ancak” ibaresini 24/3/2010 tarihli ve E.2007/33, K.2010/48 sayılı kararıyla iptal etmiştir (FSEK m. 41, metindeki 14 numaralı dipnot).

İşletmeci izni meslek birliği yerine doğrudan hak sahibinden almışsa bunu belgeleyebilmelidir; çünkü FSEK m. 41/1, hak sahiplerinden alınan izni de kabul eder. Örneğin bir dijital müzik hizmetine bireysel abonelik, umuma iletim iznini kapsamayabilir. Aboneliğin bu kullanımı kapsayıp kapsamadığını, hizmetin sözleşme şartları belirler. Kapsam belirsizse işletmeci, kanunun yazılı ve hakları ayrı ayrı gösteren bir izin aradığını göz önünde tutmalıdır (FSEK m. 52).

İşletmeci, yazıya cevap vermeden önce lisans bedeli istenen dönemi de kontrol etmelidir. İşletme yakın zamanda devralınmışsa, talep önceki işletmeci dönemine ait olabilir. İşletme devrinden sonra eski borçların akıbeti yazısı, devrin borçlara etkisini ayrıca ele alır. İşletmeci cevap yazısında birliğin dayandığı tarifeyi, sınıfı ve dönemi açıkça sorabilir.

MESAM Lisans Alınmadan Müzik Kullanmanın Sonuçları

Üç kata kadar bedel talebi

Mali haklara tecavüz hâlinde bedel talebi 68. maddede düzenlenir. Eseri hak sahiplerinden bu Kanuna uygun yazılı izin almadan temsil eden veya umuma ileten kişiye karşı hak sahipleri bedel isteyebilir. İzni alınmamış hak sahibi, sözleşme olsaydı isteyebileceği bedelin veya kanuna göre tespit edilecek rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını isteyebilir (FSEK m. 68/1). Hüküm bir üst sınır koyar; somut olayda hükmedilecek miktarı mahkeme değerlendirir.

Bedel talebinde bulunan kişi, tecavüz edene karşı onunla bir sözleşme yapmış olsaydı sahip olabileceği bütün hakları da ileri sürebilir (FSEK m. 68 son fıkra). Bunun yanında mali hakları zarar gören kişi, tecavüz edenin kusuru varsa haksız fiil hükümlerine göre tazminat isteyebilir (FSEK m. 70/2). Tecavüze uğrayan kişi tazminattan başka elde edilen kârı da isteyebilir; bu hâlde 68. madde uyarınca istenen bedel indirilir (FSEK m. 70/3).

Tecavüzün ref’i ve men’i davaları

Mali hakları tecavüze uğrayan kişi, tecavüzün ref’ini dava edebilir (FSEK m. 66/1). Tecavüzü bir işletmenin temsilcisi veya çalışanları görev sırasında yapmışsa işletme sahibine karşı da dava açılabilir (FSEK m. 66/2). Bu davada tecavüz edenin ya da çalışanın kusuru şart değildir (FSEK m. 66/3). Tecavüz tehlikesi bulunan ya da tecavüzün devam veya tekrarı muhtemel görülen hâllerde eser sahibi men davası da açabilir (FSEK m. 69/1). Men davasında da 66. maddenin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları uygulanır (FSEK m. 69/2). Bağlantılı hak sahipleri de bu davalardan eser sahipleri gibi yararlanır (FSEK m. 80).

Ceza soruşturması ihtimali

Kanun, bazı ihlalleri suç olarak da düzenler. Korunan hakları ihlal ederek bir eseri hak sahibi kişilerin yazılı izni olmaksızın temsil eden veya umuma ileten kişi için hüküm ceza öngörür. Bu kişi hakkında bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur (FSEK m. 71/1-1). Ancak bu suçlarda soruşturma ve kovuşturma şikâyete bağlıdır (FSEK m. 75/1).

Şikâyetin geçerli sayılması için hak sahiplerinin veya üyesi oldukları meslek birliklerinin, haklarını kanıtlayan belge ve delilleri Cumhuriyet başsavcılığına vermesi gerekir. Bu belgeler şikâyet süresi içinde verilmezse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir (FSEK m. 75/1). Şikâyete bağlı suçta yetkili kimse altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz (TCK m. 73/1). Zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla bu süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar (TCK m. 73/2). Dolayısıyla kanun ceza yolunu, hak sahipliğinin belgelenmesine bağlar.

MESAM Lisans Uyuşmazlığında Görevli Mahkeme, Yetki ve Arabuluculuk

Görevli mahkeme

FSEK, görevli mahkemeyi Sınai Mülkiyet Kanununa göndererek belirler. Kanunun düzenlediği hukuki ilişkilerden doğan dava ve işlerde görevli mahkeme, SMK m. 156/1’de belirtilen mahkemelerdir (FSEK m. 76/1; 6769 sayılı Kanunla değişik). Bu hüküm, kanundan kaynaklanan ceza davalarını da kapsar. Dolayısıyla tarife uyuşmazlığı ya da 68. maddeye dayanan bedel davası, bu ihtisas mahkemelerinin görev alanına girer.

SMK m. 156/1’e göre hukuk davalarına fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi bakar. Ceza davalarında ise aynı alanın ceza mahkemesi görevlidir. Bu mahkemenin kurulmamış olduğu yerlerde hukuk davalarına asliye hukuk mahkemesi, ceza davalarına asliye ceza mahkemesi bakar. Bu işlere bakacak asliye mahkemelerini ve mahkemelerin yargı çevresini, Adalet Bakanlığının önerisi üzerine Hâkimler ve Savcılar Kurulu belirler. Hükmün resmî metni Sınai Mülkiyet Kanunu belgesinde yer alır.

Aynı mahkemeler marka ve patent gibi sınai mülkiyet uyuşmazlıklarına da bakar. Pazaryerinde marka hakkı ihlali ve şikâyet yolları yazısı, bu mahkemelerin görev alanındaki başka bir uyuşmazlığı anlatır.

Yetkili mahkeme

FSEK m. 76/1, yalnız SMK m. 156’nın birinci fıkrasına gönderme yapar; o maddenin yetki fıkralarına göndermez. Bu nedenle yetkiyi, kural olarak Hukuk Muhakemeleri Kanunu belirler. Genel yetkili mahkeme, davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m. 6/1). Uyuşmazlık haksız fiil niteliği taşıyorsa, fiilin işlendiği, zararın meydana geldiği ya da gelme ihtimalinin bulunduğu yer mahkemesi de yetkilidir. Zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de bu hâlde yetkilidir (HMK m. 16). Talep mevcut bir lisans sözleşmesinden doğuyorsa, sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de dava açılabilir (HMK m. 10). Uyuşmazlık davalının bir şubesinin işlemlerinden doğuyorsa, o şubenin bulunduğu yer mahkemesi de yetkilidir (HMK m. 14/1). Ayrıca eser sahibi, ikamet ettiği yerde de tecavüzün ref’i ve men davası açabilir (FSEK m. 66/5).

Arabuluculuk dava şartı mı?

Bu sorunun cevabı, uyuşmazlığın ticari dava sayılıp sayılmamasına bağlıdır. Fikri mülkiyet hukukuna dair mevzuatta öngörülen hususlardan doğan davalar, tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın ticari dava sayılır. Ancak herhangi bir ticari işletmeyi ilgilendirmeyen fikir ve sanat eserlerine ilişkin haklardan doğan davalar bu kuralın istisnasıdır (TTK m. 4/1).

Ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında arabuluculuk dava şartıdır. Bu davalarda davacı, dava açmadan önce arabulucuya başvurmuş olmalıdır (TTK m. 5/A/1).

Kafe, kuaför ya da düğün salonunun ticari işletme mi yoksa esnaf işletmesi mi olduğu bu noktada önem kazanabilir. Ticari işletme, esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletmedir (TTK m. 11/1). İki işletme türü arasındaki sınırı Cumhurbaşkanı kararı belirler (TTK m. 11/2). Esnafın tanımı ise TTK m. 15/1’de yer alır.

Örneğin bir şirketin işlettiği kafeye karşı açılacak 68. madde bedel davası, para alacağına ilişkin olduğundan arabuluculuk kapsamına girebilir. Buna karşılık tecavüzün ref’i ya da men’i davasının konusu bir miktar para değildir; bu dava TTK m. 5/A/1 kapsamında yer almaz. Ticari dava niteliği taşımayan uyuşmazlıkta TTK m. 5/A uygulanmaz; başka bir dava şartı bulunup bulunmadığını somut dava gösterir.

Harç ve dava değeri

Harç ve dava değeri, talep edilen tutara ve davanın türüne bağlıdır. Bu yazı, harç tutarı ve oranı vermez. Davayı açacak taraf, güncel harç tarifesini resmî kaynaktan kontrol etmelidir.

İcra takibi başlatılırsa

Alacaklı talebini dava yerine icra takibi yoluyla da ileri sürebilir. Ödeme emri tebliğ edilirse işletmeci, itiraz süresini ve itirazın yapılacağı merciyi takibin türüne göre hemen kontrol etmelidir. Ödeme emrine itiraz süresi ve dilekçenin verileceği yer yazısı bu süreyi ayrıntılı anlatır. İtiraz üzerine alacaklı, takibin devamı için itirazın iptali davası açabilir. İtirazın iptali davasının süresi ve açma şartları yazısı bu davayı ele alır.

Dava Kime Karşı Açılır? Davacı ve Davalı Sıfatı

Davacı tarafta öncelikle hak sahibi bulunur. İcracı sanatçı ve yapımcı gibi bağlantılı hak sahipleri, eser sahipleri gibi tecavüzün ref’i, men’i ve tazminat davası haklarından yararlanır (FSEK m. 80). Meslek birliği ise üye hak sahiplerinin haklarını, kendisine verilen yetki belgesine göre takip eder (FSEK m. 42/A son fıkra). Bu nedenle birliğin dava açma yetkisi, kullanılan eserlerin yetki belgesi kapsamında olup olmadığıyla bağlantılıdır.

Davalı tarafta, eseri kullanan umuma açık mahal işletmecisi yer alır. FSEK m. 41/1, izin alma yükümlülüğünü doğrudan umuma açık mahallere yükler. İşletmeyi bir şirket yürütüyorsa davalı, kural olarak bu şirkettir. Tecavüzün ref’i ve men’i davalarında hak sahibi, temsilci veya çalışanların görev sırasında yaptığı tecavüz için işletme sahibine karşı da dava açabilir (FSEK m. 66/2, 69/2). Taşınmazın maliki, işletmeyi kendisi yürütmüyorsa kural olarak bu sıfatı taşımaz; durumu olayın yapısı belirler.

İşletmeci de davacı olabilir. Tarife üzerinden sözleşme yapılamazsa kanun, “taraflar yargı yoluna başvurabilirler” diyerek iki tarafa da dava hakkı tanır (FSEK m. 41/10). Bu nedenle umuma açık mahal de meslek birliği de dava açabilir. Ayrıca icra takibine itiraz eden işletmeci, borçlu olmadığının tespiti için menfi tespit davası açmayı düşünebilir. Bu dava ticari dava niteliğindeyse, işletmeci TTK m. 5/A uyarınca önce arabulucuya başvurur.

MESAM Lisans Davasında İspat Yükü ve Deliller

FSEK m. 76/2, MESAM lisans davası dâhil bu Kanun kapsamında açılacak hukuk davalarında ispat bakımından önemli bir kural getirir. Davacı, iddianın doğruluğu hakkında kuvvetli kanaat oluşturmaya yeter miktar delil sunarsa, mahkeme kullanandan belge isteyebilir. Mahkeme, gerekli izinlerin alındığını gösteren belgeleri veya yararlanılan bütün eserlerin listelerini isteyebilir. Kullanan bu belge veya listeleri sunamazsa, bu durum eserlerin haksız kullanıldığına karine oluşturur (FSEK m. 76/2).

Genel kurala göre ispat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraftadır (HMK m. 190/1). Kanuni bir karineye dayanan taraf ise yalnız karinenin temelini oluşturan vakıayı ispatla yükümlüdür. Kanunda öngörülen istisnalar dışında karşı taraf, kanuni karinenin aksini ispat edebilir (HMK m. 190/2). Dolayısıyla işletmecinin izin belgelerini ve çalınan eserlerin listesini düzenli tutması, olası bir davada belirleyici olabilir. Başlıca deliller şunlardır:

• Meslek birliği ya da hak sahibiyle yapılmış yazılı sözleşmeler ve izin belgeleri.
• Önceki yıllara ait lisans bedeli ödeme dekontları ve dava sürecinde yatırılan dörtte birlik ödemelerin kayıtları.
• İşletmede çalınan eserlerin listesi ve kullanılan müzik hizmetinin sözleşme şartları.
• Birlikle yapılan yazışmalar, birliğe yöneltilen bilgi talebi ve gelen cevaplar.
• Birliğin dayandığı tarife ve işletmenin hangi sınıfta yer aldığını gösteren belgeler.
• İşletmenin niteliğini, büyüklüğünü ve müziğin hizmetteki yerini gösteren belgeler ile tanık beyanları.

Geçici Koruma: İhtiyati Tedbir

FSEK, ihtiyati tedbir için özel bir hüküm içerir. Esaslı bir zararın, ani bir tehlikenin ya da emrivakilerin önlenmesi için veya başka bir sebeple tedbir zaruri olabilir. Bu durumda ileri sürülen iddialar kuvvetle muhtemel görülürse hukuk mahkemesi tedbire karar verebilir. Hakları ihlal veya tehdide maruz kalanlar ya da meslek birlikleri, bu talebi davadan önce veya sonra ileri sürebilir (FSEK m. 77/1).

Mahkeme, diğer tarafa bir işin yapılmasını veya yapılmamasını emredebilir. İşin yapıldığı yerin kapatılmasına ya da açılmasına da karar verebilir (FSEK m. 77/1). Mahkeme kararında, emre muhalefetin İcra ve İflas Kanununun 343. maddesindeki cezai sonuçları doğuracağını açıklar. Madde, teminatı ve karara karşı başvuru yollarını ayrıca düzenlemez; bu konular genel usul hükümleri çerçevesinde değerlendirilir.

Para alacağı yönünden ise ihtiyati haciz ayrı bir yoldur ve kendi şartlarına bağlıdır. İhtiyati haciz şartları, teminat ve itiraz süreleri yazısı bu yolu anlatır. İşletmeci açısından ise dava sürerken kullanımı sürdürmenin kanuni yolu, şartları varsa FSEK m. 41/10’daki dörtte birlik ödeme düzenidir.

MESAM lisans talebinde başlıca durumlar

Aşağıdaki tablo, kanundaki başlıca rejimleri yan yana gösterir. Tablo genel çerçeveyi verir; işletmenin sınıfı, sözleşmeler ve somut olay sonucu değiştirebilir.

Sonuç

MESAM lisans talebinin dayanağı FSEK m. 41’dir. Eser, icra, fonogram, yapım ve yayınları kullanan umuma açık mahal, hak sahiplerinden ya da hak sahiplerinin üyesi oldukları meslek birliklerinden yazılı sözleşmeyle izin alır. Bu yükümlülük, işletmede korunan bir eserin gerçekten kullanılmasına bağlıdır. Eser sahibi ile icracı ve yapımcı gibi bağlantılı hak sahiplerinin hakları ayrı olduğundan, tek bir sözleşme her hak grubunu kapsamayabilir.

Lisans bedeli, birliğin sınıflandırmaya göre belirlediği tarifeye ya da müzakereyle belirlenen bedele dayanır. Tarifede anlaşılamazsa uzlaştırma komisyonu ve yargı yolu açıktır. Önceki yıl sözleşmesi olan umuma açık mahal, birlik aksini bildirmedikçe dava sürerken dava konusu tarifenin dörtte birini üç ayda bir yatırarak kullanıma devam edebilir. Önceki yıl sözleşmesi olmayan ya da ilk kez sözleşme yapacak umuma açık mahal için ise bu kullanım birliğin iznine bağlıdır.

Yazılı izin olmadan kullanımda hak sahibi, sözleşme bedelinin veya rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını isteyebilir. Şikâyet üzerine ceza yolu da gündeme gelebilir. Bedel, tazminat, ref ve men davalarına fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi bakar. Bu mahkemenin kurulmadığı yerde görev, Hâkimler ve Savcılar Kurulunun belirlediği asliye hukuk mahkemesindedir. Uyuşmazlık ticari dava ise davacı, para alacağına ilişkin davadan önce arabulucuya başvurur. Davacı yeterli delil sunar ve mahkeme isterse, işletmecinin izin belgelerini veya eser listesini sunamaması haksız kullanım karinesi oluşturur.

Sık Sorulan Sorular

Kafede arka planda müzik çalıyorsam lisans almak zorunda mıyım?

Korunan bir eseri ya da kaydı umuma açık bir mahalde kullanıyorsanız yazılı sözleşmeyle izin almanız gerekir. İzin, hak sahiplerinden veya hak sahiplerinin üyesi oldukları meslek birliklerinden alınır. Müziğin arka planda çalması bu yükümlülüğü kendi başına kaldırmaz. Ancak müziğin hizmete katkısı, işletmenin hangi sınıfta yer alacağını etkileyebilir.

MESAM lisans bedeli nasıl belirlenir?

Lisans bedeli, meslek birliklerinin işletmelerin sınıflandırılmasına göre belirlediği tarifeye ya da tarafların müzakere ettiği bedele dayanır. Tarifelerde takvim yılı esastır ve birlikler tarifeyi her yılın dokuzuncu ayında duyurur. Uzlaşma olmazsa uzlaştırma komisyonu ya da yargı yolu gündeme gelir.

Radyo ya da televizyon açık tutmak da kullanım sayılır mı?

FSEK m. 41, eserlerin yanında yayınların umuma açık mahallerde kullanımını ve iletimini de kapsar. Radyo-televizyon kuruluşlarının, yayınlarının umuma açık mahallerde iletimine izin verme hakkı da vardır. Bu nedenle işletmede açık tutulan yayın, somut olaya göre izin gerektiren bir iletim sayılabilir.

Lisans almadan müzik çalarsam üç kat ödemek zorunda kalır mıyım?

Yazılı izin almadan eseri temsil eden veya umuma iletenden hak sahibi, sözleşme bedelinin veya rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını isteyebilir. Bu bir üst sınırdır; hükmedilecek miktarı somut olaya göre mahkeme belirler. Kusur varsa hak sahibi ayrıca tazminat da isteyebilir.

Tarifeye itiraz ederken müzik çalmaya devam edebilir miyim?

Bir önceki yıl sözleşme yapmış umuma açık mahal, birlik aksini bildirmedikçe dava sürecinde tarifenin dörtte birini üç ayda bir birlik hesabına yatırarak kullanmaya devam edebilir. İlk kez sözleşme yapacak ya da önceki yıl sözleşmesi olmayan mahalde bu kullanım birliğin iznine bağlıdır.

Meslek birliğinin açacağı dava hangi mahkemede görülür?

Fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi görevlidir; bu mahkemenin kurulmadığı yerlerde Hâkimler ve Savcılar Kurulunun belirlediği asliye hukuk mahkemesi bakar. Uyuşmazlık ticari dava sayılıyorsa ve konusu bir miktar paraysa, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.