Hasta hakları, sağlık hizmeti alan bireylerin insan onuruna yakışır biçimde muamele görmesini güvence altına alan temel haklardır. Türkiye’de 1998 tarihli Hasta Hakları Yönetmeliği ile düzenlenen bu haklar, sağlık hizmetinin her aşamasında geçerli olup aydınlatılmış onam bu hakların en önemli unsurlarından birini oluşturmaktadır.
Hasta Hakları Nelerdir?
Hasta hakları, Anayasa, uluslararası sözleşmeler ve Hasta Hakları Yönetmeliği çerçevesinde güvence altına alınmıştır. Bu haklar; sağlık hizmetinden yararlanma, bilgilendirilme, aydınlatılmış onam, mahremiyetin korunması, tedaviyi reddetme ve tıbbi kayıtlara erişim gibi geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır. Sağlık kuruluşları, bu hakların etkin biçimde kullanılabilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmakla yükümlüdür.
Bilgilendirilme Hakkı
Her hasta, hastalığının tanısı, tedavi seçenekleri, tedavinin riskleri ve başarı oranları ile alternatif yöntemler hakkında anlaşılır bir dille bilgilendirilme hakkına sahiptir. Bilgilendirme, hastanın anlayabileceği düzeyde ve yeterli süre tanınarak yapılmalıdır.
Mahremiyet ve Gizlilik Hakkı
Hastaların sağlık bilgileri, yasal zorunluluklar dışında üçüncü kişilerle paylaşılamaz. HIV gibi hassas sağlık verilerinde gizlilik hakkı özellikle büyük önem taşımaktadır. Benzer şekilde psikologların sır saklama yükümlülüğü de bu hakkın bir uzantısı olarak değerlendirilmektedir. Kişisel sağlık verilerinin hukuki korunması, KVKK kapsamında da ayrıca güvence altına alınmıştır.
Tıbbi Kayıtlara Erişim Hakkı
Hastalar, kendilerine ait tıbbi kayıtların bir örneğini talep etme hakkına sahiptir. Bu hak yalnızca yaşayan hastalar için değil, belirli koşullar altında vefat eden kişilerin sağlık kayıtlarına erişim konusunda da geçerlidir. Yasal mirasçılar, miras davası veya malpraktis davası gibi haklı gerekçelerle bu kayıtlara ulaşabilmektedir.
Aydınlatılmış Onam
Aydınlatılmış onam, tıbbi müdahalenin hukuka uygunluğunun temel şartıdır. Hekim, planlanan müdahalenin niteliği, kapsamı, olası riskleri, komplikasyonları ve tedavi uygulanmaması hâlinde ortaya çıkabilecek sonuçlar hakkında hastayı eksiksiz biçimde aydınlatmalıdır. Onamın geçerli kabul edilebilmesi için hastanın bu bilgileri anlayarak özgür iradesiyle onay vermesi gerekmektedir.
Aydınlatılmış Onamın Unsurları
Geçerli bir aydınlatılmış onam için şu unsurların bir arada bulunması gereklidir: hastalığın tanısının açıklanması, önerilen tedavi yönteminin belirtilmesi, tedavinin risk ve yan etkilerinin aktarılması, alternatif tedavi yöntemlerinin sunulması, tedavi yapılmaması hâlinde muhtemel sonuçların anlatılması ve hastanın sorularının yanıtlanması. Matbu onam formlarının imzalatılması tek başına yeterli olmayıp hastanın bireysel olarak bilgilendirildiğinin kanıtlanması gerekmektedir.
Tedaviyi Reddetme Hakkı
Ayırt etme gücüne sahip her yetişkin hasta, yaşamını tehlikeye atacak olsa dahi tedaviyi reddetme hakkına sahiptir. Ancak psikiyatri alanında zorla tedavi uygulamaları, kamu sağlığının korunması amacıyla belirli istisnalar içermektedir. Bulaşıcı hastalıklar ve akıl hastalıkları gibi durumlarda mahkeme kararıyla zorunlu tedavi uygulanabilmektedir.
Çocuklarda Tıbbi Müdahaleye Rıza
Çocuklarda tıbbi müdahale için rıza, özel kurallara tabidir. Kural olarak velayet hakkına sahip anne ve babanın rızası aranmakla birlikte çocuğun üstün yararı ilkesi her zaman ön planda tutulmaktadır. Acil durumlarda veli rızası alınamasa dahi çocuğun yaşamını kurtarmak için gerekli müdahale yapılabilmektedir. Ayrıca bebeklerde zorunlu aşı uygulamaları da bu kapsamda ayrıca ele alınması gereken bir konudur.
Hasta Haklarının İhlalinde Başvuru Yolları
Hasta haklarının ihlal edilmesi hâlinde hastalar; sağlık kuruluşundaki hasta hakları birimine, İl Sağlık Müdürlüğü Hasta Hakları Kuruluna, Sağlık Bakanlığı ALO 184 hattına ve CİMER’e başvurabilmektedir. Ayrıca aydınlatılmış onam alınmadan gerçekleştirilen tıbbi müdahaleler, hukuki açıdan malpraktis davası ve tazminat talebine de konu olabilmektedir. Bu süreçlerde deneyimli bir İstanbul sağlık hukuku avukatından destek almak, başvurunuzun etkinliğini önemli ölçüde artırmaktadır.
Hukuki Destek Alın
Hasta haklarının ihlali; tazminat davası, ceza davası ve idari başvuru gibi farklı hukuki süreçlerin başlatılmasını gerektirebilmektedir. Haklarınızın korunması ve etkili bir hukuki süreç yürütülmesi için uzman bir İstanbul sağlık hukuku avukatından destek almanız büyük önem taşımaktadır.
İstanbul sağlık hukuku avukatı desteği ve hasta hakları danışmanlığı için bizimle iletişime geçin.