Tıbbi Deontoloji Madde 22
I. Ananın hayatını kurtarmak için yegane çare teşkil ettiği takdirde, avortman yapılması caizdir. Ciddi bir tehlikede bulunan ananın hayatı, cerrahi müdahaleyi veya gebeliğe son verebilecek bir tedaviyi zaruri kılıyorsa, hastalığın taallük ettiği tıp şubesinde mütehassıs iki tabibin ve bu iki mütehassıs temin edilemediği takdirdeiki tabibin objektif ve kati delillere dayanan raporları alınmadıkça bu müdahale veya tedavi yapılamaz. Bu raporların aslı müdahaleyi veya tedaviyi yapan tabip tarafından mühafaza olunur ve kendisi tarafından tasdikli ve hastanın ismini ihtiva etmeyen bir örneği, mensup olduğu tabip odasına taahhütlü olarak gönderilir.
II. Raporun tasdik şerhinde, avortmanın yapıldığı tarih ve mahal gösterilir. Ağır ve acil vakalarda, yukarıki fıkra mucibince tabip raporu alınması mümkün olmadığı takdirde, tabip re’sen hareket eder ve keyfiyeti derhal taahhütlü bir mektupla mensup olduğu tabip odasına bildirir. Avortmanlarda, hastanın ve varsa veli veya vasisinin yazılı olarak muvafakatının alınması şarttır. Bu Nizamnamenin yirmi birinci maddesinde yazılı sağlık tesislerinde yapılacak avortmanlarda, bu tesislerde cari olan usul ve esaslar mahfuzdur.
Açıklama
TDN Madde 22, gebeliğin sona erdirilmesine (avortmana) ilişkin tıbbi koşulları, zorunlu raporlama usulünü ve hasta onamını belirleyen ayrıntılı bir düzenlemedir. Annenin hayatını kurtarmanın tek çaresi olduğu hâllerde avortman caiz olmakla birlikte Nizamnamenin 22. maddesi bu caizliği sıkı usul koşullarına bağlar: ilgili tıp dalında uzman iki hekimin ya da mümkün değilse herhangi iki hekimin nesnel ve kesin kanıtlara dayanan raporlarının önceden alınması zorunludur. Acil ve ağır vakalarda rapor alınamıyorsa hekim re’sen hareket eder ve keyfiyeti derhal taahhütlü mektupla tabip odasına bildirir. Bu ikili usul, 1219 sayılı Kanun’un hekimlere yüklediği belgeleme ödevini ve 6023 sayılı TTB Kanunu’nun denetim mekanizmasını birbiriyle entegre biçimde hayata geçirir.
Uygulama boyutunda işlemi gerçekleştiren hekim, hasta kimliğini içermeyen onaylı rapor örneklerini tabip odasına taahhütlü olarak göndermek ve raporların asıllarını dosyasında saklamakla yükümlüdür. Raporun tasdik şerhinde avortmanın yapıldığı tarih ve yer açıkça belirtilmelidir. Hastanın ve varsa veli ya da vasisinin yazılı onamının alınması hem bu madde hem de genel aydınlatılmış onam ilkesi gereğince zorunludur. Raporların tarih ve yer bilgilerinin doğru yansıtılması, onam belgelerinin ayrı arşivlenmesi ve tüm yazışmaların eksiksiz kayıt altına alınması iyi uygulama standardını oluşturur. Kamu sağlık tesislerinde ayrıca kuruma özgü talimatname hükümleri de öncelikle gözetilmelidir.
Nizamnamenin 22. maddesindeki usullere uymayan hekim TTB Haysiyet Divanı tarafından kınama ya da geçici meslekten men yaptırımıyla karşılaşabilir; ağır ya da sistematik ihlallerde sürekli meslekten men de gündeme gelebilir. Hukuki boyutta usulsüz avortmana ilişkin Türk Ceza Kanunu’nun ilgili hükümleri devreye girebilir; raporlama ve tabip odasına bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi bağımsız ayrı bir suç oluşturabilir. Onam alınmaksızın gerçekleştirilen müdahale, hastanın vücut bütünlüğüne yönelik ihlal gerekçesiyle hem cezai kovuşturma hem de tazminat davası açılmasına zemin hazırlar. Örneğin zorunlu raporları almadan ve tabip odasını bilgilendirmeden avortman gerçekleştiren hekim disiplin yaptırımı ile cezai soruşturmayı eş zamanlı olarak taşır.