Açıklama

Tababet Kanunu’nun 25. maddesi, diplomasız hekimlik yapmayı veya hekim unvanını kullanmayı cezai yaptırıma bağlayan temel bir ceza normudur. İki yıldan beş yıla kadar hapis ve bin güne kadar adli para cezası öngörerek, 1. ve 2. maddelerde tanımlanan meslek icra yetkisinin hukuki güvencesini sağlamaktadır.

Suçun maddi unsuru iki seçimlik hareketten oluşur: (i) diploması olmadığı hâlde hasta tedavi etmek, (ii) diploması olmadığı hâlde ‘tabip’ unvanını kullanmak. Menfaat sağlamak suçun unsuru değildir; ücret alınmasa dahi suç oluşur. Manevî unsur kasttır; failin diploması olmadığını bilerek hareket etmesi yeterlidir.

Maddenin koruduğu hukuki değer, hastanın sağlık hakkının diplomalı ve nitelikli meslek mensuplarınca sağlanmasıdır. 1219 sayılı Kanun’un 1. maddesinde belirlenen yetki sınırlarının cezai güvencesini oluşturur ve modern Türk tıp hukukunun meslek icrası rejiminin temel cezai yaptırımıdır.

Madde; TCK’nın 158. maddesi (nitelikli dolandırıcılık), 204. ve 207. maddeleri (belgede sahtecilik), 210. maddesi (resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan) ve 213. maddesi (halkı endişe, korku ve panik olmak üzere tehdit) ile birlikte uygulanabilir. Diplomasız hekimliğin yapıldığı fiiller, hastanın yaralanması veya ölümü sonucunu doğurursa 85. ve 89. maddeler uyarınca ayrıca cezalandırılır.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi içtihatları, diplomasız hekimliğin geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamaları, kozmetik işlemler, estetik müdahaleler ve dişçilik faaliyetleri bakımından uygulandığını göstermektedir. Özellikle saç ekim merkezleri, güzellik merkezleri ve alternatif tıp merkezleri bu maddenin sık uygulama alanlarıdır. Yargıtay, ‘tabip’ unvanının fiilen kullanılması için tabela, kartvizit veya sosyal medyada kullanım yeterli sayılmaktadır.

25. madde uyarınca hüküm kurulması hâlinde, TCK’nın 53. maddesi gereğince belirli hakların kullanımından yoksun bırakma sonucu doğabilir. Hapis cezasının ertelenmesi veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarında ise mahkemenin sanığın tekrar suç işlemeyeceği konusundaki kanaati belirleyici olmaktadır.

Anayasa Mahkemesi 2014/222 E. kararında, sağlık alanında diplomasız faaliyetin cezalandırılmasının anayasanın 17, 48 ve 56. maddeleriyle uyumlu olduğunu vurgulamıştır.

6698 sayılı KVKK kapsamında diplomasız kişilerin elde ettiği sağlık verileri hukuka aykırı veri işleme oluşturur ve ayrıca cezai yaptırıma konu olur. Geleneksel ve tamamlayıcı tıp yönetmeliği ise Bakanlık sertifikası olsa dahi tıp diploması bulunmayanların tanı ve tedavi yapamayacağını açıkça düzenler.

2011’de güncellenen ceza miktarları, Türk ceza hukukunun modern yaptırım standartlarına uyum sağlamak amacıyla belirlenmiştir. 25. madde, bugün toplumun sağlık hakkının cezai güvencesi olarak en sık uygulanan sağlık mevzuatı hükümlerinden biridir.